Er Ísland nógu gott fyrir Evrópu?
Skoðanagrein á Vísi í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður, þar sem höfundur snýr umræðunni við og spyr hvaða kröfur aðild myndi gera til íslenskrar stjórnsýslu. Hugmyndin er frjó og höfundur gengst við mótrökum, en greinin styðst eingöngu við persónulega reynslu og sleppir öllum gögnum og helsta gagndæminu.
Greinin er birt undir skoðanamerki og er metin sem slík: rökfærsla og heiðarleiki, ekki heimildajafnvægi.
Spurningin sem greinin byggir á er raunverulegt framlag til umræðunnar. Í stað þess að endurtaka venjulega kostnaðar- og ábataumræðu spyr höfundur hvaða kröfur aðildarferli myndi gera til íslensks réttarríkis og eftirlits. Það er ferskt sjónarhorn og höfundur er nafngreindur með viðeigandi bakgrunn, formaður Afstöðu og með sérþekkingu á evrópskum fangelsismálum.
Rökstuðningurinn er hins vegar nánast allur reynslusögulegur. Samanburðurinn við Spán, kjarninn í greininni, hvílir á því hvað höfundur „sá í kringum mig“ og hvaða breytingu hann „hefur séð“. Hér lá beint við að styðja málið gögnum sem eru til og aðgengileg: spillingarvísitölu Transparency International, skýrslur GRECO um Ísland eða árlega réttarríkisúttekt framkvæmdastjórnar ESB. Ekkert af þessu er nefnt. Fullyrðingin um að aðhaldið á Spáni sé „allt annað“ er þannig ósannreynanleg innan greinarinnar.
Alvarlegasta veikleikinn er rökleg tilfærsla sem höfundur gerir án þess að nefna hana. Kröfurnar sem hann lýsir, sjálfstæði stofnana, góð stjórnsýsla, barátta gegn spillingu, eru aðildarskilyrði fyrir umsóknarríki. Hvort aðild haldi slíku aðhaldi uppi eftir að ríki er komið inn er allt önnur spurning, og reynsla Ungverjalands og Póllands síðasta áratug er augljósasta gagndæmið. Höfundur nefnir í framhjáhlaupi að ESB sé „engin töfralausn“ og að spilling finnist innan sambandsins, en tekur aldrei á sterkustu mótbárunni við eigin þungamiðju. Sá heiðarleiki sem greinin sýnir í orði er ekki fylgt eftir í röksemdum.
Íslandsþátturinn er sömuleiðis almennur. Höfundur setur fram fjórar spurningar um eftirlit, sérþekkingu lögreglu og aðhald innan réttarkerfisins, en nefnir ekki eitt dæmi, eitt mál, eina úttekt. Grein sem hvetur til þess að spurt sé óþægilegra spurninga hefði mátt spyrja að minnsta kosti einnar þeirra með nafni.
Niðurlagið dregur greinina niður. Að lýsa yfir stuðningi vegna þess að höfundur vilji „sjá hvað er í boði“ er ekki niðurstaða heldur frestun, og hún passar illa við þá skýru dagskrá sem greinin hafði byggt upp á undan.
Stutt, kurteis og hugmyndarík grein sem hefði orðið töluvert sterkari með tveimur tilvísunum og einu íslensku dæmi.
