visir.is
2026-06-04 08:15
Þegar endurtekning verður að „sannleika“
Skoðanagrein tveggja skólastjórnenda í Vogaskóla sem gagnrýna neikvæðan tón samfélagsumræðu um íslenskt skólakerfi. Höfundar vísa í sálfræðilegt hugtak, sannleiksblekkingu, og halda því fram að endurtekin neikvæð umfjöllun grafi undan trausti til skólakerfisins. Greinin er fyrst og fremst ákall til jákvæðari umræðu, ekki greining á tilteknum gögnum eða skýrslum.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Skoðanagrein skólastjórnenda gagnrýnir neikvæðan tón umræðu um skólakerfið. Vel skrifuð en grunnsæ; engin gögn styðja meginröksemdina um skaðleg áhrif.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og skal metin á þeim forsendum. Höfundar kynna sig sem skólastjórnendur og hafa þar með augljósa hagsmuni af viðfangsefninu; það er ekkert athugavert í skoðanagrein, en lesandinn ætti að hafa það í huga. Helsti veikleiki greinarinnar er sá hversu almennt röksemdafærslan er. Höfundar nefna sannleiksblekkingu úr sálfræði, sem er góður upphafspunktur, en tengja ekki hugtakið við neina tiltekna rannsókn eða heimild, hvorki um fyrirbærið sjálft né um áhrif neikvæðrar umræðu á starfsánægju eða nýliðun kennara. Fullyrðingin um „sjálfuppfyllandi spádóm" stendur án nokkurs rökstuðnings eða gagna; rannsóknir á áhrifum neikvæðrar fjölmiðlaumræðu á starfsmannahald eru til og hefðu styrkt röksemdina verulega. Greinin vísar í „hverja gagnrýnisskýrsluna á fætur annarri" án þess að nafngreina eina einustu; lesandinn fær enga leið til að meta hvort gagnrýnin sem höfundar mótmæla sé réttmæt eða ekki. Þetta gerir pistilinn einsleitari en þörf er á, þar sem hann snýst nánast eingöngu um tilfinningalega áhrif neikvæðrar umræðu en tekst ekki á við efnislega gagnrýni sem hefur komið fram, til dæmis um PISA-niðurstöður eða stefnumótun. Ákallið til fjölmiðla um að nota jákvæðari efnisflokka eins og „Góðir skólar" er áhugavert sem skoðun, en hefði verið sannfærandi ef höfundar gætu vísað í dæmi um sambærilega nálgun erlendis. Sem skoðanagrein er hún skýr og vel skrifuð, en rökstuðningurinn er frekar grunnsæður og byggist á endurteknum spurningum fremur en greiningarvinnu.