visir.is
2026-05-25 12:01
Auðvaldið, popúlismi, hestaskeifan & ESB
Skoðanagrein lektors við Háskólann í Reykjavík þar sem ESB-umræðan á Íslandi er greind í gegnum þrjár fræðilegar kenningar: elítukenningu Mills og Domhoff, popúlismagreiningu Müller og hrossaskeifu-kenningu Faye. Höfundur rökstyður að auðvaldið, popúlistar og pólitískar öfgar vinni saman gegn ESB-aðild.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Vel heimildaður skoðanapistill um ESB-umræðuna, en einsleitur: andstaða við aðild er eingöngu útskýrð sem auðvald, popúlismi eða öfgahyggja, án raunverulegs mótvægis.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta á þeim forsendum. Höfundur vísar í fjórar fræðilegar heimildir og tilgreinir þær formlega í heimildaskrá, sem er óvenjulegt í íslenskum skoðanagreinum og styrkir rökstuðninginn. Fræðileg umgjörðin er skýr: elítukenningin, popúlismafræðin og hrossaskeifu-kenningin mynda skipulegan ramma.
Hins vegar er notkun kenninganna á íslenskt samhengi einsleit og nær eingöngu að gagnrýna andstöðu við ESB-aðild. Fullyrðingin um að „fjölmiðlar í eigu þessara aðila hafi verið nýttir" er alvarlegt áþján sem stendur án mótvægis: enginn fjölmiðill eða eigandi er nafngreindur og engin tilvik nefnd. Tilvísunin í formann Heimssýnar og meintar ógnir um ofbeldi er dæmi sem hefði þurft nánari tilvísun til að lesandinn gæti sannreynt fullyrðinguna. Rökstuðningurinn um samruna öfga á hægri og vinstri væng er áhugaverður en einfaldar flókna stöðu; rök andstæðinga við ESB-aðild eru einungis nefnd í stuttum punktum án þess að þeim sé svarað efnislega. Sem pólitískur pistill er greinin vel uppbyggð og fræðilega undirbyggð, en hugmyndafræðileg einstefna er augljós: lesandanum er í raun sagt að andstaða við ESB sé afleiðing auðvalds, popúlisma eða öfgahyggju, án þess að önnur sjónarmið fái raunverulegt rými.
