visir.is
2026-05-22 08:32
Áratuga fjársvelti námsgagna bitni á skólastarfi á öllum stigum
Greinin fjallar um nýja skýrslu Þróunarsjóðs námsgagna sem lýsir alvarlegri vanfjármögnun námsgagna á Íslandi. Fjölmörg töluleg gögn eru sótt í skýrsluna, PISA-mælingar og gögn Hagstofu Íslands. Greinin er þó nánast alfarið byggð á sjónarmiðum sjóðsins sjálfs; engin gagnrýnin rödd eða viðbrögð ráðuneytisins koma fram.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Gagnaauðug frétt um námsgagnaskort á Íslandi, en eingöngu sjóðurinn sjálfur kemur að máli; viðbrögð ráðuneytis og óháðra aðila vantar alveg.
Gagnrýni Vitans
Sterkasta hliðin á þessari frétt er magn tölugagna og hversu vel þau eru rakin til nafngreindra heimilda: skýrslu Þróunarsjóðs námsgagna, PISA-niðurstaðna, fjárlaga og gagna Hagstofu Íslands. Lesandinn getur sannreynt flestar tölulegar fullyrðingar, og blaðamaðurinn sýnir skýrt hvaðan upplýsingarnar koma. Formaður sjóðsins, Íris E. Gísladóttir, er tilvitnuð beint og fundurinn með ráðuneytinu er lýst. Þar liggur jafnframt veikleiki greinarinnar. Greinin er í eðli sínu ágrip af skýrslunni; blaðamaðurinn fer yfir einn kafla á fætur öðrum og tilvitnin er nánast eingöngu í skýrsluna sjálfa eða formann sjóðsins. Ekkert viðtal er tekið við mennta- og barnamálaráðherra eða fulltrúa ráðuneytisins til að fá viðbrögð, þótt tekið sé fram að ráðherra hafi verið fjarverandi við afhendingu skýrslunnar. Aðstoðarmaður ráðherra var á fundi með sjóðnum og hefði getað gefið einhver viðbrögð; sú rödd vantar. Enginn óháður fræðimaður, kennarasamtök eða sveitarfélög fá að meta tillögurnar. Þannig kemur aðeins ein hlið málsins fram, sem er verulegur ágalli í ritstjórnarfrétt þar sem krafist er aðgerða af stjórnvöldum.
Framsetningin styður órjúfanlega röksemdafærslu sjóðsins: fyrirsögnin notar orðið „fjársvelti" sem er mat, ekki staðreynd, og textinn flytur fullyrðingar sjóðsins nánast án fyrirvara. Til dæmis er orsakasamhengi milli námsgagnaskorts og lakari PISA-niðurstaðna sett fram sem gefið, en fleiri þættir geta skýrt hnignun námsárangurs. Blaðamaðurinn hefði þurft að setja þann fyrirvara eða leita til óháðs sérfræðings. Greinin er gagnaauðug en ritstjórnarlega einsleit; hún virkar fremur sem útdráttur úr skýrslunni en sem gagnrýnin fréttaskýring.