ruv.is
2026-04-27 13:47
Rótin krefst upplýsinga úr samningi við SÁÁ
Greinin fjallar um kæru félagasamtakanna Rótarinnar á ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, sem synjuðu um fullan aðgang að samningi stofnunarinnar við SÁÁ. Kristín I. Pálsdóttir, framkvæmdastýra Rótarinnar, er aðalheimild greinarinnar og rökstyður kröfuna um gagnsæi í ráðstöfun almannafjár.
Einkunn Vitans: 5/10
Leiðrétting
Eftir ábendingu frá Rótinni hefur þetta mat verið endurskoðað og uppfært. Þrjú atriði í upprunalega matinu voru ekki rétt:
1. Samningurinn er frá desember 2025 og gildir í fjögur ár — hann er ekki "fjögurra ára gamall". Matsferlið misskildi orðalag fréttarinnar ("samdi til fjögurra ára í desember") sem aldur fremur en lengd.
2. Kæran sem RÚV byggir á er lagalegt skjal samkvæmt upplýsingalögum nr. 140/2012 — formlegt erindi um upplýsingarétt almennings — ekki "sjónarmið" hagsmunasamtaka.
3. 80% fjárlagahlutfallið sem nefnt er í fréttinni er sótt í fjárlög og vísað er í þau í kæruskjalinu sjálfu. Athugasemd matsins um skort á sannreynanleika átti við innan fréttarinnar einnar, en var sett fram of afdráttarlaust.
Forskriftir kerfisins hafa verið uppfærðar til að draga úr líkum á svona villum framvegis. Mat hér að ofan er endurkeyrt mat (8. maí 2026, 5 keyrslur með nýjum forskriftum, einkunn óbreytt: 5/10).
Mat Vitans
Frétt um kæru Rótarinnar á Sjúkratryggingar, en einhliða: hvorki SÁÁ né Sjúkratryggingar fá að svara. Lykilstaðhæfing um 80% ríkisfjármuna er óstudd heimildum.
Gagnrýni Vitans
Greinin er skýrt uppbyggð og notar nafngreinda heimild, Kristínu I. Pálsdóttur, ásamt tilvísun í viðtal á Rás 1, sem gerir hluta efnisins sannreynanlegt. Kæran til úrskurðarnefndar er frumskjal sem gefur lögmætt umfjöllunarefni. Veikleikinn er hins vegar augljós: hvorki Sjúkratryggingar né SÁÁ fá að tjá sig. Ákvörðun Sjúkratrygginga um að sverta hluta samningsins getur verið lögmæt á grundvelli viðskiptahagsmuna eða annarra sjónarmiða, en ekkert í greininni nefnir þá möguleika eða leitast við að fá skýringu frá stofnuninni. Fullyrðing Kristínar um að um 80 prósent ríkisfjármuna til meðferðarúrræða utan Landspítala renni til SÁÁ er áhrifamikil en stendur án tilvísana í opinber gögn; gæti þó verið studd fjárlögum eða öðrum opinberum heimildum sem greinin vísar ekki beint til. Framsetningin er einrömm að því leyti að sjónarhorn Rótarinnar ræður öllu, sem gerir greinina í raun eins konar málsvara frekar en jafnvæga fréttaumfjöllun.
