Nýr samfélagssáttmáli: Lífeyrissjóðir, bankakerfi og afnám verðtryggingar — raunhæf leið til stöðugleika í kjarasamningum og styrkingar lánshæfismats Íslands
Skoðanagrein á Vísi þar sem byggingafræðingur leggur fram þriggja þrepa áætlun um afnám verðtryggingar, nýtt hlutverk lífeyrissjóða og styrkingu lánshæfismats. Greinin er ríkulega búin tölum en engin þeirra er studd tilvísun í gögn, útreikninga eða greiningar. Hún forðast auk þess kjarnaspurninguna: hver tekur við verðbólguáhættunni sem verðtryggingin færir í dag.
Greinin er birt sem skoðanaefni og því dæmd á rökum, ekki á heimildajafnvægi. Þá vekur mesta athygli tölusúpan: 3 til 7 milljarðar í kostnað, 30 til 60 milljarðar í ávinning, 20 til 40 þúsund króna lækkun á greiðslubyrði heimila á mánuði. Ekkert af þessu er rakið til útreiknings, fyrirmyndar eða opinberra gagna. Slíkar tölur eru ekki sannreynanlegar innan greinarinnar sjálfrar og lesandinn hefur enga leið til að sjá hvort þær hvíla á forsendum eða ágiskun. Þegar ávinningurinn er settur fram sem fimm- til tífaldur kostnaður hefði höfundur þurft að sýna vinnuna.
Stærsta rökgatan er efnislegt. Verðtrygging er í grunninn tæki til að verja raunávöxtun sjóðanna gegn verðbólgu; höfundur segir að skipti í óverðtryggð ríkisbréf gefi „öruggari“ ávöxtun en ræðir aldrei hvað gerist um raunávöxtunina í verðbólguskoti. Fullyrðingin um að þetta krefjist samstöðu „en ekki fórna“ er þar með ósvarað. Sama gildir um lokahringinn: kostnaðurinn er sagður hóflegur, síðan að lífeyrissjóðirnir fjármagni hann sjálfir, og loks að „kerfið fjármagnar sig sjálft“. Það er staðhæfing, ekki röksemd. Sömuleiðis er staðhæfingin um viðmið Moody's, S&P og Fitch sett fram sem sjálfsögð þótt matsfyrirtækin séu aldrei bein heimild fyrir því að afnám verðtryggingar hækki matið.
Það sem greinin gerir vel er að setja fram skýra, þrepaskipta útfærslu sem er hægt að gagnrýna, og hún vísar rétt til þess að frumvarp um afnám verðtryggingar liggi fyrir Alþingi. Höfundur gerir sömuleiðis hreint fyrir sínum dyrum um eigin fyrri grein. En orðalag eins og „eina leiðin til að ná varanlegum stöðugleika“ og „faðm erlends valds“ er retórík sem gengur lengra en framlögð gögn þola, og prófarkalestur er beinlínis ábótavant, meðal annars ólokin orð og innsláttarvillur í miðjum röksemdum. Ritstjórn Vísis hleypir greininni óhreyfðri inn.
Niðurstaða: metnaðarfull hugmynd, en tölur án baklands, ósvöruð kjarnaspurning um áhættuflutning og ályktanir bornar fram sem staðreyndir. Sem innlegg í umræðuna er þetta gagnlegt; sem röksemdafærsla stendur það ekki undir eigin fullyrðingum.
