ruv.is
2026-04-20 09:34
Náttúrufyrirbæri öðlast réttindi á við mannfólk: Hvernig Bretar rændu landi af Maori-fólkinu
Grein sem byggir á efni úr þætti Bryndísar Björgvinsdóttur á Rás 1, þar sem rakinn er sögulegi bakgrunnur nýlenduvæðingar Nýja-Sjálands og þær lagabreytingar sem veittu náttúrufyrirbærum réttindi til jafns við einstaklinga. Fjallað er um Waitangi-sáttmálann, landamissi Maori-fólksins og þá hugmyndafræði sem liggur að baki.
Einkunn Vitans: 6/10
Gagnrýni Vitans
Greinin er í eðli sínu samantekt á efni úr þætti Bryndísar Björgvinsdóttur á Rás 1 og ber keim af ritstjórnarlítilli endursögn. Heimildir eru að mestu leyti ónafngreindar eða almennar: vísað er til „upplýsingasíðu nýsjálenskra stjórnvalda" og sagnfræðingsins Michaels King, sem eru bæði staðfestanlegar heimildir, en enginn tengill eða nánari tilvísun er gefin. Tölulegar fullyrðingar, til dæmis að Maori-fólkið hafi átt aðeins 4% Norðureyju og 1% Suðureyju árið 2000, eru settar fram án skýrrar tilvísunar í gagnagrunn eða rannsókn, þótt þær séu í megindráttum þekktar staðreyndir. Nýsjálensku lögin um Whanganui-ána frá 2017 og réttindi Taranaki-fjallsins eru nefnd án dagsetningar lagasetningarinnar varðandi fjallið, og fullyrðingin „Árið 2025 fékk fjallið Mount Taranaki þessi sömu réttindi" væri gagnlegt að staðfesta nánar. Greinin er greinilega rituð frá sjónarhóli sem samúðar með Maori-fólkinu, og þótt sú afstaða sé skiljanleg í sögulegu samhengi, kemur engin gagnrýnin rödd eða önnur sjónarhorn að málinu: ekki er rætt um þá gagnrýni sem ríkisstjórn Nýja-Sjálands hefur sætt vegna þessara lagabreytinga, né sjónarmið þeirra sem telja þær of langt gengnar. Blandaður stíll greinarinnar, þar sem farið er á milli persónulegra minninga Bryndísar, sögulegrar umfjöllunar og stofuplöntuleiðbeininga, gerir erfitt að greina milli fræðslu og skoðunar. Þetta er þó ekki fréttaskýrsla heldur efnisyfirlit útvarpshlaðvarps, og ber að meta hana sem slíka. Sem slík er hún vel skrifuð og upplýsandi en skortir þann fjölbreytileika í sjónarhornum sem hefði styrkt efnið enn frekar.