visir.is
2026-06-12 07:02
Að gefast upp
Skoðanagrein Haralds Eiríkssonar á Vísi gagnrýnir frumvarp um gjaldtöku af sjókvíaeldi og málflutning Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Höfundur heldur því fram að norsk móðurfélög nýti milliverðlagningu og innri lán til að færa hagnað frá Íslandi, og að gjaldtakan í frumvarpinu sé of lág miðað við verðmæti auðlindarinnar. Greinin er vel rökstudd að mörgu leyti en höfundur gefur ekki upp alla hagsmuni sína að fullu.
Einkunn Vitans: 7/10
Mat Vitans
Vel rökstudd skoðanagrein um gjaldtöku af sjókvíaeldi, en höfundur gefur ekki upp fulla hagsmunaskráningu og einfaldaður norskur samanburður veikir nokkrar lykilfullyrðingar.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðanagrein og skal metin á þeim forsendum. Rökstuðningurinn er óvenjulega vel uppbyggður fyrir þessa tegund: höfundur vísar til tiltekinna talna úr frumvarpinu sjálfu, gagna sem SFS hefur lagt fram, norskra uppboðsverða og samanburðar við færeyskt markaðsverð. Þetta gefur lesandanum sannreynanlegan grunn, sem er sjaldgæft í skoðanagreinum. Rökfærslan um milliverðlagningu og innri lán er kjarninn í greininni og er sett fram með skýrum hætti: höfundur bendir á að sömu gögn iðnaðarins sýni fimmfaldan vaxtamun og 140 króna mismun á kílóverði, og spyr hver taki ákvörðunina um þessar tölur innan samstæðunnar. Þetta er sterk rökfærsla.
Þrjú atriði draga þó úr heildinni. Í fyrsta lagi er gagnsæi hagsmunatenginga ábótavant: höfundur segist vera stjórnarmaður í Atlantic Salmon Trust og leigutaki Laxár í Kjós og Bugðu, en nefnir ekki að sjálfstætt veiðiréttarhafendur og villilaxasamtök eiga sér beina efnahagslega og umhverfislega hagsmuni gegn sjókvíaeldi. Lesandinn verðskuldar skýrari mynd af þessum hagsmunaárekstri. Í öðru lagi notar höfundur norsk uppboðsverð til að reikna út „hundruð milljarða" verðmæti íslensku leyfanna, en tekur ekki tillit til þess að íslenskur laxeldismarkaður er á allt öðru þroskastigi en norskur; samanburðurinn er sannreynanlegur en einfaldaður og lesandinn fær ekki fyrirvara um þann mun. Í þriðja lagi er framsetningin á stundum nær málflutningi en greiningu: setningar eins og „land og þjóð eru mjólkuð" og „það heitir að gefast upp" eru öflugar sem mælskufræði en ganga lengra en gögnin styðja beinlínis. Sem skoðanagrein er þetta engu að síður vel yfir meðallagi: rökin eru skipulögð, tölurnar nefndar og heimildir þeirra gefnar upp.