Landsvirkjun, „Ísland allt“ og óvissan um ESB-aðild
Skoðanagrein þingmanns Miðflokksins sem setur fram eina afmarkaða spurningu fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður: hversu mikið svigrúm hefðu íslensk stjórnvöld til að nota Landsvirkjun í byggða- og atvinnuskyni innan sambandsins. Greinin er hófstillt í tóni og vísar í raunveruleg mál, en sneiðir hjá augljósustu gagnrökunum um að regluverkið gildi þegar á Íslandi í gegnum EES.
Birt undir skoðanamerki Vísis, og það er rétt umgjörð. Greinin á það sér til tekna að hún velur eina afmarkaða spurningu í stað almennra hrópa: hvar mörkin liggja milli þjóðhagslegs hlutverks Landsvirkjunar og samkeppnisreglna. Höfundur vísar í tvennt sannreynanlegt, rannsókn ESA á markaðsráðandi stöðu og niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins árið 2025 um misnotkun í tilteknum útboðum, og hann gengur svo langt að nefna sjálfur að evrópskt raforkuregluverk heimili almannaþjónustuskyldur. Það er heiðarlegt; margir í sama liði sleppa þeirri klausu.
Veikleikinn er stór og hann er sá sami sem gengur aftur í þessari umræðu: greinin nefnir aldrei að þriðji orkupakkinn og samkeppnisreglur innri markaðarins gilda þegar hér á landi í gegnum EES. Bæði málin sem höfundur notar sem sönnunargögn, ESA og Samkeppniseftirlitið, eru einmitt dæmi um núverandi ástand, ekki um afleiðingar aðildar. Þar með er kjarnaspurningunni, hvað breytist við aðild, í raun aldrei svarað þótt hún sé grunnur alls málflutningsins. Hvergi er heldur vitnað í mál Norðmanna, Statkraft eða Svía, sem eru nærtækasta prófið á hvort ríkiseign og byggðaáhersla í orkufyrirtækjum standist regluverkið.
Svo er niðurlagið óþægilega hringlaga. Höfundur spyr spurningar, aflar ekki svars og lýkur greininni með „Þangað til er svarið nei“. Sem þingmaður í nefndarstarfi hefur hann betri aðgang að lagalegri greiningu en almennur lesandi og gæti auðveldlega vitnað í álit, samningsramma eða minnisblöð. Óvissan er hér notuð sem röksemd fremur en kannað hvort hún sé raunveruleg.
Niðurstaða: málefnaleg, læsileg og að hluta studd staðfestum dæmum, en sleppur við sitt eigið sterkasta gagnrök. Ágætur skoðanapistill, ekki meira en það.
