Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta á þeim forsendum. Höfundur tilgreinir heimild sína skýrt: viðtal í Heimildinni við nafngreindan fyrrverandi embættismann ESB, tekið af nafngreindum viðmælendum. Það er gagnsæi sem ber að viðurkenna. Vandinn liggur annars staðar. Greinin er í eðli sínu samantekt á sjónarmiðum eins manns, án nokkurrar sjálfstæðrar röksemdarfærslu frá höfundi sjálfum. Engin fullyrðing er metin gagnrýnið; fullyrðingin um að Ísland muni „stjórna fiskveiðum í Norður-Atlantshafi" er til dæmis sett fram nánast sem staðreynd, þótt hún sé umdeild pólitísk túlkun. Jafnvel sem skoðanagrein er þetta frekar veik vinna; höfundur bætir litlu við umfram það sem lesandinn fengi beint úr viðtalinu. Rökstuðningur fyrir afstöðu höfundar er nánast enginn nema „hvet alla til að lesa". Sem hugmyndaleg skoðanagrein er þetta heldur grunnt, en framsetningin er heiðarleg um uppruna efnisins.

Greinin er birt sem ritstjórnarefni og fer þá leið að greina og gagnrýna orðræðu tveggja blaðamanna Morgunblaðsins. Sú nálgun er lögmæt og höfundur leggur fram nokkur sjálfstæð atriði: Google-leit á fyrirsagnir Morgunblaðsins um ESB, tilvísanir í fyrri ummæli Stefáns Einars og yfirlýsta stefnu blaðsins. Þetta gefur lesandanum tækifæri til að sannreyna hluta fullyrðinganna. Jafnframt er Google-leitin ekki sérlega sterk aðferðafræði; enginn kerfisbundinn fjölmiðlagreiningarháttur er viðhafður, og höfundur viðurkennir sjálfur takmarkanir hennar, sem er til bóta. Meginveikleikinn er sá að greinin leggur fram túlkun á afstöðu Morgunblaðsins sem staðreynd, en biðst ekki viðbragða hjá Andrési eða Stefáni Einari við gagnrýninni. Þó greinin sé ritstjórnarefni hefði hún orðið sterkari ef höfundur hefði vísað í fleiri ytri heimildir til stuðnings, til dæmis rannsóknir á framsetningu íslenskra fjölmiðla eða sjálfstæðar úttektir. Framsetningin hallar skýrt í þá átt að Morgunblaðið sé hlutdrægt, sem er fullkomlega eðlileg afstaða í greiningarefni, en hún er sett fram sem nánast sjálfsögð niðurstaða frekar en rökstuddar álykranir.

Greinin er merkt sem ritstjórnarefni og ber þess glöggt merki; blaðamaðurinn tekur afstöðu með Margréti og bætir við eigin ályktunum, til dæmis í lokaorðum um að sá sem saki fjölmiðla um lygar sé um leið að saka lögregluna. Slíkt er eðlilegt í ritstjórnargrein, en framsetningin er ekki alltaf skýr sem skoðun frekar en frétt. Heimildanotkunin er þröng: Facebook-pistill Margrétar er aðalheimildin og hann er tíndur til í löngum beinum tilvitnunum. Sigmundur Davíð er nefndur og vitnað í hann, sem og Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir óbeint, og lögregla á Norðurlandi eystra staðfestir aðalatriðið um leikfangabyssur. Engin sjálfstæð fréttaöflun er þó á bak við efnið; allt er sótt í opinbera umræðu og einn Facebook-pistil. Jafnframt er vísað í ónafngreinda konu á lista Miðflokksins sem hafi gefið í skyn að fjölmiðlar lygju, en ekki sagt hver hún er né hvar yfirlýsingin birtist, sem gerir lesandanum erfitt að sannreyna þá fullyrðingu. Skrif sem þessi, sem flokkast sem ritstjórnarskoðun, þurfa ekki jafnvægi milli sjónarmiða, en greinin hefði styrkst við að afmarka skýrar hvar skoðun blaðamannsins endar og sjónarmið Margrétar byrjar.

Greinin er birt undir merkjum frétta en byggir eingöngu á sjónarmiðum eins þingmanns úr Sjálfstæðisflokknum. Utanríkisráðuneytið, sem sætir harðri gagnrýni, fær engin tækifæri til að svara. Ekki er heldur reynt að sækja viðbrögð frá Viðreisn, ráðherra eða landskjörstjórn, sem nefnd er sem lögbundinn aðili. Þetta er verulegur vandi þegar ásakanir um áróður og pólitísk inngrip opinberrar stofnunar eru hafðar uppi; þá ber blaðamanni að leita svara hjá þeim sem ákærðir eru. Ef þetta hefði verið merkt sem viðtal eða skoðun væri matið annað, en sem frétt vantar hér grundvallarjafnvægi. Jákvætt er þó að fullyrðingar Diljár um merkingu ráðuneytisins á Viðreisnarmyndböndum og heimsóknir erlendra ráðherra eru sannreynanlegar í grundvallaratriðum, og tilvitnun í lagaákvæði um hlutverk landskjörstjórnar gefur lesandanum einhvern fastan punkt. Samt sem áður er framsetningin nánast alfarið á forsendum gagnrýnandans, án þess að lesandinn fái einhverja stoð til að meta hvort ráðuneytið hafi brotið reglur eða hvort merkingin hafi átt sér eðlilega skýringu.

Hér er staðlað fréttabirting um könnunarniðurstöður og greinin sinnir því hlutverki vel. Gallup er nafngreind heimild, úrtaksstærð og vikmörk eru tilgreind, og tölur eru settar í samhengi við fyrri mælingu. Framsetningin er hlutlaus: greint er frá breytingum hjá öllum flokkum, ekki aðeins þeim sem hækka. Eitt atriði er þó athyglisvert: fyrirsögnin dregur fram forskot Samfylkingarinnar umfram Sjálfstæðisflokkinn frekar en að nefna heildarbreytingar flokka, sem er ritstjórnarlegt val en ekki beinlínis villandi þar sem textinn sjálfur er jafnvægari. Tækifæri voru til að bæta við samhengi, til dæmis samanburð við lengri tímaröð eða sætisspá, en slíkt er ekki skylda í stuttri könnunarfrétt. Á heildina litið er þetta vel unnin, gagnsæ og sannreynanleg frétt.

Stærsti veikleiki greinarinnar er algjör skortur á jafnvægi. Báðir heimildarmenn eru beint tengdir skemmtiferðaiðnaðinum og hafa augljósa hagsmuni af því að gjöld og skattar séu lægri. Fullyrðingin um að Ísland sé eina þjóðin í Evrópu þar sem skipakoma minnki er sett fram án stuðnings talna eða gagna, sem gerir lesandanum erfitt að sannreyna hana. Enginn fulltrúi ráðuneytis, skattheimtu eða sveitarfélaga er spurður, og ástæður gjaldanna, til dæmis innviðaálag eða umhverfissjónarmið, koma hvergi fram. Greinin er birt sem ritstjórnarefni en les eins og málsvörn fyrir iðnaðinn frekar en hlutlaust fréttaefni. Ef ætlunin er frétt, ekki skoðanagrein, þá er verulegur brestur á því að gefa hinum aðilanum tækifæri til að svara. Tölulegar fullyrðingar um bókanir í „algjöru lágmarki" eru ekki studdar neinum mælanlegum gögnum, sem veikir trúverðugleika efnisins enn frekar.

Greinin er birt sem skoðun og höfundur er skýrt tilgreindur sem formaður Trans Vína, sem er til fyrirmyndar hvað gagnsæi varðar. Samlíkingin milli örvhendni og hinsegin réttinda er skýr og vel sett fram sem málflutningsgrein. Rökstuðningurinn er þó nánast eingöngu byggður á sögulegri hliðstæðu og persónulegri sögu; engin tilvísun er í rannsóknir, gögn eða sérfræðiheimildir til stuðnings meginforsendu greinarinnar, þ.e. að viðbrögð samfélagsins við kynhneigð og kynvitund séu beint sambærileg viðbrögðum við örvhendni. Slíkt veikir rökstuðninginn sem hugmyndafræðilegan pistil, þótt ekkert sé á því að kenna sem fréttamennsku. Höfundur gæti hafa styrkt málflutning sinn með einhverri tilvísun í félagsvísindagögn eða sagnfræðilegar heimildir; án þess hvílir greinin alfarið á tilfinningalegri og frásagnarlegri sannfæringu. Sem skoðanagrein stendur hún vel á eigin forsendum, en djúpleikinn er takmarkaður.

Greinin er í raun samantekt á opinberri Facebook-færslu og viðbrögðum við henni, án nokkurs fréttamennsku umfram það. Heimildir eru skýrar: Máni Pétursson sjálfur og tveir einstaklingar sem brugðust við færslunni. Ekkert er athugavert við gagnsæi heimilda þar sem um opinberar samfélagsmiðlafærslur er að ræða. Aftur á móti bætir greinin engu við umræðuna, setur enga skoðun Mána í samhengi og sýnir enga sjálfstæða fréttamennsku. Framsetningin er hlutlaus og kemur mismunandi sjónarmiðum á framfæri að vissu marki, en þetta er í reynd endurbirting á efni af samfélagsmiðlum með lítilli virðisaukningu fyrir lesandann. Slík vinnubrögð eru algeng en draga úr fréttagildi.

Greinin er birt sem skoðun, og það ber að meta hana á þeim forsendum. Höfundur gefur sig fram sem bjartsýnismann og stjórnarmann Samtaka um dýravelferð á Íslandi; sá gagnsæi er jákvæður og gefur lesandanum tækifæri til að meta hvort hagsmunir litast af afstöðunni. Tölulegar fullyrðingar eru margar og höfundur vísar í þekktar alþjóðlegar heimildir: Living Planet Index (73% samdráttur), IPBES (ein milljón tegunda í hættu), FAO (35% sjávarfiskistofna ofveiddir) og tölur um lífmassa spendýra. Þetta eru sannreynanlegar tilvísanir sem styrkja rökstuðninginn.

Veikleikinn liggur í hugmyndafræðilegri einsleitni: lausnirnar fimm snúast nánast allar að því að „sleppa dýraafurðum" og allri neytendabreytingu er stillt upp sem einfaldri og augljósri. Fullyrðingin um 75% minnkun á landþörf landbúnaðar ef heimurinn sneri sér að plöntumiðuðu fæðukerfi er sett fram án tilvísunar í ákveðna rannsókn; vísað er í „rannsóknir" án frekari tilgreiningar. Þar hefði nákvæmari tilvitnun styrkt trúverðugleikann. Einnig vantar viðurkenningu á því að minkamálið og alþjóðleg líffræðileg kreppa eru tvennt ólíkt, og rökfærslan á milli þeirra er frekar stökk en nákvæm. Sem málflutningur er greinin ágæt; sem hugmyndafræðilegur rökstuðningur skortir hana dálítið á gagnrýna sjálfskoðun.

Greinin er birt undir umræðuflokki og er í eðli sínu skoðanagrein sem rökstyður ákveðna afstöðu til Evrópusambandsaðildar. Á þeim forsendum ber að meta hana á gæðum röksemdafærslunnar og hugrænum heiðarleika, ekki á jafnvægi heimilda.

Ásgeir Brynjar Torfason fer víða um efnahagssöguna og snertir fjölda álitamála: bankahrunið, verðtryggingu, gjaldeyrishöft, ferðaþjónustu, framleiðnivöxt og geópólitíska stöðu. Styrkur greinarinnar er sá að hún setur íslenska efnahagsstjórn í evrópskt samhengi, notar sannreynanlegar tilvísanir, til dæmis í Bloomberg-tölur um ferðamannastrauma, bók Sven Beckerts um sögu kapítalismans, ræðu Mark Carneys í Davos og grein Alan Beattie í Financial Times, auk þess sem hún vísar í fimmtu grein sáttmála Evrópusambandsins um nálægðar- og meðalhófsregluna. Þetta er meira en margar skoðanagreinar bjóða upp á.

Á hinn bóginn er röksemdafærslan víðtæk en stundum grunn. Fullyrðingin um að „fjórtán til átján ríkustu fjölskyldur landsins" njóti sérstaklega korktappans verðtryggða er ekki studd neinum tilvísunum og lesandinn getur ekki sannreynt hana. Tapið af Brexit er sagt „líklega um 4% landsframleiðslunnar" án þess að heimild sé nefnd, þótt sambærilegar tölur hafi birst víða í erlendri umfjöllun. Eins er lokaályktunin sterk: að eina rökrétta skýringin á andstöðu atvinnulífsins sé fákeppnishagsmunir. Þar þrengir höfundurinn röksemdaleiðina á óþarflegan hátt og gerir sitt sjónarmið að einu mögulegri skýringu, sem dregur úr sannfæringarkrafti röksemdafærslunnar.

Þrátt fyrir þessa veikleika er greinin vel lesin sem málflutningur og rökstuðningur, hún tiltekur nokkrar heimildir og nær yfir víðan flöt. Sem skoðanagrein sinnir hún sínu hlutverki sæmilega.