Greinin er í raun orðrétt endurbirting á tilkynningu ríkislögreglustjóra, endurtekin tvisvar vegna þess sem virðist vefskjalarugl. Heimild er nafngreind og sannreynanleg, sem er gott, en blaðamaðurinn bætir engu við: engum viðmælendum er leitað til, hvorki skipverjum, lögmanni þeirra né fulltrúum útlendingayfirvalda. Fyrir frétt af þessu tagi hefði verið eðlilegt að afla sjálfstæðra upplýsinga, til dæmis um ríkisfangi skipverjanna, ástæðu brottvísunar eða afstöðu lögmanns þeirra. Eins og fréttinni er háttað er hún ekki mikið annað en fréttatilkynning birt undir höfundarnafni; fréttavinnuframlag blaðamannsins er lítið sem ekkert.

Greinin er birt sem lesendagrein og skoðun, og ber því að meta hana á forsendum rökræðu og hugmyndafræðilegrar heiðarleika. Björgvin G. Sigurðsson er nafngreindur höfundur og fyrrverandi ráðherra sem á langa sögu í þessu málefni; gagnsæi um stöðu hans er til staðar og tekið er fram að greinin byggist á kafla úr bók hans. Rökin eru sett fram með tiltölulega skýrum hætti og höfundur viðurkennir að aðild myndi valda einhverjum greinum landbúnaðarins tjóni, sem sýnir ákveðna heiðarleika gagnvart andstöðurökum. Hins vegar er umfjöllun um finnsku leiðina nokkuð almenns eðlis; engar tölur eða tilvísanir í rannsóknir eða skýrslur styðja fullyrðingar um árangur Finna, sem veikir rökstuðninginn. Þá er fullyrðingin um að kaup á kvóta séu stærsti fjárfestingarliður bænda sett fram sem staðreynd án nokkurra gagna til stuðnings. Sem skoðanagrein er þetta sæmileg framsaga á einu sjónarmiði, en hefði orðið sannfærandi ef höfundur hefði vísað beint í opinber gögn eða samanburðartölur fremur en að byggja nánast eingöngu á eigin sannfæringu.

Greinin er merkt sem ritstjórnarefni en byrjar sem bein fréttatilkynning um könnunarniðurstöður Gallups, sem er staðfest heimild. Vandamálið liggur í því hvernig greinin smám saman rennur úr fréttalegri umfjöllun yfir í skoðanir höfundar án nokkurrar aðgreiningar. Fullyrðingin um að kjósendur „átti sig sífellt betur á öfgafullum málflutningi" Miðflokksins er hrein túlkun, og setningin um að Kristrún Frostadóttir sé „hinn vinsæli formaður" er lýsandi mat sem ekki er stutt við neinar tölur um vinsældir. Þetta eru ásættanlegar fullyrðingar í skoðanagrein en vert er að benda á skýran pólitískan halla: greinin talar hlýlega um Samfylkinguna og formann hennar á meðan Miðflokkurinn fær neikvætt mat og Sjálfstæðisflokkurinn fær dræmt uppgjör. Engin viðmælendur eða sérfræðingar eru teknir til máls, sem þýðir að allar túlkanir eru höfundar eins og ætla má í dálki af þessu tagi. Könnunargögn Gallups eru sannreynanleg og mynda grundvöll greinarinnar, en skoðanir höfundar fara langt umfram það sem gögnin segja beint til um.

Greinin byggir að mestu á viðtali við einn sérfræðing, Margréti Valdimarsdóttur, og þótt hún sé vel kynnt sem afbrotafræðingur og dósent skapar þetta nokkuð einsleitt sjónarhorn. Engin andmæli eða önnur sjónarmið eru sett fram; hvorki frá lögreglu á Norðurlandi eystra um ástæður töfarinnar, né frá þeim kjörnu fulltrúum sem Margrét vitnar til. Þetta er verulegur galli, sérstaklega þar sem greinin nefnir beint fullyrðingar pólitíkusa á samfélagsmiðlum án þess að nafngreina þá eða gefa þeim kost á svörum. Jákvætt er þó að fréttin vísar í atburðarás sem hægt er að sannreyna: tilkynningu lögreglunnar, frétt Vísis og að upplýsingar um leikfangabyssur hafi ekki komið fyrr en fréttastofa spurðist fyrir. Sú staðhæfing er upplýsandi og gefur til kynna einhverja sjálfstæða fréttavinnu. Framsetningin hallar þó skýrt í þá átt að gagnrýna bæði lögreglu og þá sem drógu ályktanir um uppruna mannanna, án þess að viðhorfum hinna megin sé gert jafnt hátt undir höfði.

Fréttaflutningurinn byggir á skýrt tilgreindu frumskjali, rannsóknarritgerð Seðlabankans, og höfundar hennar eru nafngreindir. Sjónarmiðum Tómasar Brynjólfssonar varaseðlabankastjóra er bætt við; þau bæði staðfesta og setja niðurstöður í samhengi. Þetta er í sjálfu sér ágætis uppbygging fréttarinnar. Það sem vantar er rödd utan Seðlabankans; bæði ritgerðin og umsögnin koma frá sömu stofnun, sem þýðir að lesandinn fær aðeins sjónarmið bankans sjálfs á eigin peningastefnu. Eðlilegt hefði verið að leita til óháðs hagfræðings eða fulltrúa atvinnulífsins til að spyrja hvort niðurstöðurnar séu umdeildar, hvort aðferðafræðin standist gagnrýna skoðun eða hvort önnur skýring sé möguleg á of lágum vöxtum. Fréttamennska um akademískar rannsóknir Seðlabankans krefst ekki tveggja hliða á sama hátt og pólitísk frétt, en stofnun sem rannsakar eigin stefnu verðskuldar a.m.k. eina utanaðkomandi rödd til samhengis. Framsetningin er nokkuð hlutlæg og fylgir ritgerðinni án augljósrar slagsíðu.

Greinin er í raun endurbirting á Facebook-færslu eins manns, Illuga Jökulssonar, og bætir engu við: engum öðrum heimildum er leitað, ekki er haft samband við Ólaf Ragnar Grímsson til andsvara og ekkert samhengi er sett um þá stjórnskipulegu spurningu sem deilan snýst um, þ.e. hvort þjóðaratkvæðagreiðsla sé lögbundin eða ekki. Þetta er merkt sem ritstjórnarefni undir flokknum „Pólitík" en les ekki eins og greining eða stjórnmálafrétt, heldur eins og einhliða ádeila á nafngreindan einstakling. Ef ætlunin er að birta gagnrýni Illuga má vel halda því fram, en þá ætti greinin annaðhvort að vera greinilega merkt sem skoðun eða, ef hún á að vera frétt, að gefa gagnaðila tækifæri til svara og útskýra lagalegan grundvöll þjóðaratkvæðagreiðslunnar svo lesandi geti metið hvort gagnrýnin standist. Framsetningin er einhliða og gefur til kynna að Illugi hafi rétt fyrir sér án þess að sannreyna fullyrðingar hans.

Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta á þeim forsendum. Höfundur leggur fram skýra afstöðu og rökstyður hana með nokkrum raunhæfum atriðum: hann vísar í heimasíðu ESB um aðildarferlið og gefur upp hlekk, nefnir að fyrri viðræður (2010–2013) hafi hafist með formlegri umsókn og bendir á álags sem viðræður myndu leggja á stjórnsýsluna. Þetta eru sannreynanleg atriði sem styrkja rökstuðninginn. Hins vegar eru nokkrar fullyrðingar settar fram sem staðreyndir án nánari stuðnings: tímamatið um 3–4 ár er sagt vera „að öllum líkindum" rétt án tilvísunar í fordæmi eða sérfræðimat, og fullyrðingin um að fríverslunarsamningar myndu „staðna" er sett fram sem sjálfsögð en byggir á mati höfundar frekar en gögnum. Einnig er fullyrðingin um tap á sætum í alþjóðastofnunum einföldun; raunin er flóknari eftir stofnunum. Sem skoðanagrein er þetta heiðarleg og skýr framsetning á nei-sjónarmiðum, þar sem höfundur leynir ekki afstöðu sinni. Rökstuðningurinn er samkvæmur og innbyrðis rökrétt, þótt hann sé eðlilega einhliða. Veikleikinn felst í því að sumar fullyrðingar sem lesandinn gæti tekið sem staðreyndir eru í raun álitamál sem hefðu þurft skýrari fyrirvara.

Greinin er birt sem skoðun, og höfundur gefur sig skýrt fram sem talsmann ESB-aðildar. Röksemdafærslan er vel uppbyggð: sögulegur uppruni verðtryggingar, lýsing á göllum hennar og svo þrískipt rökstuðningur fyrir evruleiðinni. Höfundur viðurkennir jafnvel að bann við verðtryggingu myndi skapa vandamál og að landbúnaðarmálin hafi tvær hliðar, sem sýnir nokkra vitsmunalega heiðarleika.

Meginveikleikinn er lykilfullyrðingin um að „hvert einasta prósentustig í vaxtamun kostar samfélagið um það bil 120 milljarða króna á ári." Þessi tala er sett fram með orðunum „útreikningar sýna" en enginn reikningur er tilgreindur: engin heimild, engin aðferðafræði, ekkert sem lesandi getur skoðað sjálfur. Í skoðanagrein er eðlilegt að höfundur halli sér, en þegar stór töluleg fullyrðing er notuð sem burðarstoð fyrir alla röksemdalínuna ætti viðkomandi að tilgreina hvaðan hún kemur. Sama á við um fullyrðingar eins og „vel yfir hundrað þúsund krónum í hreinan sparnað í hverjum einasta mánuði" fyrir venjulega fjölskyldu; þar vantar allar forsendur um lánastærð og vaxtastig. Þá er vert að benda á að greinin leggur fram evruaðild næstum eingöngu sem sparnaðartækifæri en víkur nánast ekki að þekktum gagnrökum: tapi á sjálfstæðri peningastefnu, fyrirsjáanlegum vandamálum við samhæfingu hagsveiflna, eða reynslu evrulítilla ríkja af skuldakreppum. Slík einhliða framsetning er leyfileg í pistli en dregur úr sannfæringarkrafti fyrir gagnrýninn lesanda.

Sterkasta atriðið í þessari frétt er að blaðamaður fylgdi viðtalinu úr útvarpinu eftir með samtali við Guðlaug Þór hjá fréttastofu, þar sem hann fékk tækifæri til að skýra sjónarmið sín og leiðrétta það sem hann taldi ranga mynd. Þetta er góð fréttavinna; viðmælandi fær raunverulegt svigrúm til svara og lesandinn fær báðar hliðar. Tilvísunin í Alþingi.is sem opinbera heimild gerir kjarnafullyrðinguna sannreynanlega: Guðlaugur lagði frumvarpið fram sem ráðherra. Greinin skýrir vel hvað ETS-kerfið er og hvers vegna það skiptir máli, sem eykur gildi fyrir lesandann.

Það sem mætti bæta er annars vegar að fyrirsögnin og framsetningin leggja mikla áherslu á vandræðalegt augnablik Guðlaugs, sem gefur textanum dálítinn skemmtilegan tón fremur en hlutlægan fréttablæ. Fyrri fyrirsögnin var greinilega enn skarpari og var breytt; það sýnir að ritstjórnin var meðvituð um framsetninguna. Hins vegar hefði verið gagnlegt að nefna nánar hvaða lög um ETS-kerfið um ræðir, til dæmis með þingnúmeri, og hvort einhver óháður sérfræðingur á sviði stjórnskipunar eða Evrópuréttar gæti staðfest fullyrðingar beggja aðila um Icesave-dæmið. Engu að síður er þetta ágæt fréttavinna með skýrum heimildum og svörum frá viðkomandi.

Greinin er birt sem skoðun, og höfundur er nafngreindur sem byggingaverkfræðingur; hún ber því að meta á forsendum rökstuðnings og heiðarleika í meðferð gagna. Styrkur greinarinnar er sá að hún vísar í raunverulegar opinberar skýrslur: skattsvikaskýrsluna frá 2005, Aflandsskýrsluna, Milliverðlagningarskýrsluna og Rannsóknarskýrslu Alþingis. Þetta gefur ramma sem lesandi getur athugað sjálfur. Höfundur viðurkennir einnig takmarkanir sinna eigin talna, sem er til bóta.

Veikleikar eru hins vegar verulegir á mörgum stöðum. Heildarfjárhæðirnar, 3.000 milljarðar og þar fram yfir, virðast að verulegu leyti vera höfundarins eigin samlagning mismunandi flokka taps sem hann sjálfur skilgreinir og áætlar; aðferðafræðin er hvergi útlistuð. Fullyrðingin um „25 til 30.000 þúsund fjölskyldur" sem misstu heimili eða sparifé í hruninu er óskilgreind og óheimilduð, og stærðargráðan (sem gæti vítt hvar sem er frá 25 til 30 milljónum fjölskyldna samkvæmt bókstaflegri lestri) virðist vera innsláttarvilla sem dregur úr trausti á meðferð talna. Áætlun um „árlegt tap" á bilinu 150 til 180 milljarðar er ekki tengd neinum tilteknum útreikningi eða heimildum, þótt höfundur nefni að hún sé „aðlöguð" frá gömlu skýrslunni; slík aðlögun krefst gagnsæis um forsendur. Lokahlutinn, þar sem ESB-aðild er sett fram sem hugsanleg lausn, kemur nokkuð úr þurru og er vægast sagt umdeild pólitísk niðurstaða sem höfundur túlkar ekki sem sína skoðun heldur sem „lögmæta spurningu"; þar er framsetningin ósanngjörn gagnvart þeim sem telja innlent eftirlit fullnægjandi. Í heildina er hugmyndin á bak við greinina skýr og ákveðin góðvild liggur að baki, en gæði rökstuðningsins eru ójöfn: tölur eru settar fram sem næstum staðreyndir þegar þær eru í raun lausar áætlanir, og höfundur gerir ekki skýran greinarmun á sínum eigin útreikningum og þeim sem koma beint úr skýrslunum.