Það trúir enginn á Evrópu
Týr, fastur skoðanadálkur Viðskiptablaðsins, byggir andstöðu við ESB-aðild nær eingöngu á einu viðtali Morgunblaðsins við Hilmar Veigar Pétursson. Tölurnar eru allar sóttar til eins manns og ýmsar þeirra ómögulegt að staðreyna eins og þær eru settar fram. Rökfærslan sleppir viljandi eða óviljandi öllum sterkustu gagnrökum, þar á meðal EES-samningnum og peningamálum.
Dálkurinn er birtur sem skoðun og skal metinn sem slíkur, en það breytir ekki því að allur efnisviður hans er annars staðar að: ræða og viðtal í Morgunblaðinu. Höfundur endurorðar Hilmar Veigar Pétursson í sex efnisgreinum og bætir svo eigin niðurstöðu við í lokin. Heimildin er nafngreind og lesandi getur í grunninn leitað viðtalið upp, svo þetta er ekki heimildalaust efni. En dálkur sem sækir hverja einustu tölu til eins viðmælanda og gerir enga tilraun til að staðfesta þær annars staðar, hvorki hjá Eurostat, OECD né öðrum opinberum gagnasöfnum, er byggður á veikari grunni en efnistökin gefa til kynna.
Ein talnaröðin er einfaldlega óskiljanleg eins og hún er sett fram: „Þegar horft sé til verðmætasköpunar í hverri vinnustund sé ESB í 7%, Ísland 12% og Bandaríkin 18%.“ Prósentur af hverju? Vöxtur á hvaða tímabili? Lesandinn hefur engin tök á að vita það. Þetta er sú tegund staðhæfingar sem virkar sannfærandi einmitt vegna þess að hún er of óljós til að hægt sé að hrekja hana. Sama gildir um samanburð á markaðsvirði hundrað verðmætustu fyrirtækja heims: mælingin er raunveruleg en hún er líka mjög háð því hvernig tæknihlutabréf í Bandaríkjunum eru verðlögð á hverjum tíma, og það samhengi vantar alveg.
Þyngsti bresturinn er samt rökfræðilegur. Dálkurinn stiklar frá réttmætri umræðu um framleiðnivanda Evrópu yfir í niðurstöðu um íslenska ESB-aðild án þess að tengja þrepin. Ísland er þegar aðili að innri markaðnum um EES og tekur upp meginþorra þess regluverks sem hér er kallað „blýþungt“. Þetta eitt ætti að vera óhjákvæmilegt umræðuefni í grein sem gerir regluverkið að meginröksemd, en það er ekki nefnt einu orði. Ekki heldur það sem aðildarsinnar setja jafnan fremst: gjaldmiðill, vaxtastig og verðtrygging. Skoðanadálkur þarf ekki að vera hlutlaus, en hann þarf að taka á sterkustu gagnrökunum til að vera heiðarlegur. Hér er þeim ekki mætt, þau eru ekki einu sinni viðurkennd.
Orðavalið gengur svo lengra en gögnin. „Hnignunarbandalag“ er sett fram bæði í inngangi og lokaorðum sem lýsing á staðreynd, ekki sem ályktun höfundar. Framsetningin um að verðmætin verði til í atvinnulífinu „en ekki stjórnarráðinu“ er kunnugleg og fullkomlega lögmæt skoðun, en hún kemur án nokkurs rökstuðnings og virkar sem staðfesting á fyrirframgefinni niðurstöðu.
Það sem höfundur hefði getað gert: leitað sjálfstætt í opinber gögn um framleiðni og fyrirtækjavirði, skýrt hvað prósentutölurnar mæla, og tekið að minnsta kosti eitt gagnrök til umfjöllunar. Þá hefði þetta orðið nokkuð þéttur pistill. Í núverandi mynd er hann fyrst og fremst umbúðir um viðtal annars miðils.
