Að sjá í gegnum áróðurinn
Ritstjórnargrein sem greinir áróðurstækni í kosningabaráttunni um aðildarviðræður við ESB og nefnir áþreifanleg dæmi frá báðum fylkingum: keyptar auglýsingar Viðskiptablaðsins, myndbönd Evrópuhreyfingarinnar, TikTok-efni Íslands 2040 og útvarpsauglýsingar Þjóðmála. Rökin eru að mestu heiðarleg og greinandi, en textinn dettur sjálfur í nokkrar af þeim gryfjum sem hann varar við, og tölur um vexti og styrki eru ekki sannreynanlegar innan greinarinnar.
Greinin er birt sem ritstjórnarefni í umræðuflokki, og hún er metin á þeim forsendum: rökvísi og heiðarleiki, ekki jafnvægi heimilda.
Sterkasta einkennið er að höfundur nefnir dæmi með nöfnum í stað þess að tala í almennum orðum um „áróður“. Keyptar Facebook-auglýsingar Viðskiptablaðsins með viðtali við Annie Mist, „gellukvöld“ Evrópuhreyfingarinnar, Parísar-samlíking talsmanns hennar, TikTok-efni Íslands 2040 og sæstrengsauglýsingar Þjóðmála eru allt afmörkuð, athuganleg dæmi. Það gerir gagnrýnina prófanlega fyrir lesandann, sem er meira en hægt er að segja um flesta pistla um áróður. Hugtökin eru líka rétt notuð og skýrð, og höfundur gerir sér sýnilega grein fyrir að tæknin er notuð af báðum fylkingum.
En þar sem greinin fjallar um sjálfstæða hugsun verður sérstaklega áberandi þegar hún slaknar sjálf. „Gögn Hagstofunnar sanna þetta“ er sett fram til að styðja fullyrðingu sem er í raun almenn hugleiðing um mismunandi hagsmuni sparifjáreigenda og lántaka; engin tiltekin gögn eru nefnd og tölurnar um 7% innlánsvexti og 9% húsnæðislánavexti eru ekki sannreynanlegar innan greinarinnar. Sama gildir um styrkinn til Kerecis: „bent var á að verkefni Kerecis hefði fengið hátt í hálfan milljarð í styrk frá ESB“ er ómerkt þolmynd, og hver benti á það kemur ekki fram, þótt upplýsingarnar gætu vel verið til í opinberum gögnum sem greinin vísar óbeint til. Álitsgerð lagaprófessora um sæstrengsmálið er notuð sem lykilrök en prófessorarnir eru ekki nafngreindir. Í pistli sem gengur út á að lesandinn eigi að krefjast betri forsendna eru þetta óþarfa lausir endar.
Í framsetningunni er líka lítill halli sem höfundur virðist ekki merkja við hjá sjálfum sér. Dæmin frá nei-hliðinni eru fleiri og efnislegu leiðréttingarnar, um sæstrenginn og ESB-styrkinn, lenda allar á sömu hlið. Þegar höfundur nefnir að ekki sé rætt um „hrakspár“ nei-sinna um EES og andstöðu þeirra við bjórinn 1989, er hann að nota nákvæmlega þá aðferð sem hann gagnrýnir í kaflanum um öfug geislabaugsáhrif: að tengja málstað við fyrri óvinsæl viðhorf sama fólks. Nafnlaus tilvitnun úr Facebook-hópi Heimssýnar er sömuleiðis lausbeisluð sönnun fyrir stórri fullyrðingu um hugarfar fylkingar.
Síðari hluti greinarinnar, þar sem kostir og gallar eru dregnir upp, er hins vegar óvenju yfirvegaður: myntsamstarf gegn sveigjanleika gjaldmiðils, uppsöfnunarkerfi gegn gegnumstreymiskerfi, óvissa um þróun sambandsins. Þar er ekki verið að gefa lesandanum svar heldur ramma. Frágangur textans er hins vegar slakur, með innsláttarvillum og beygingarvillum sem hefðu átt að fara úr í yfirlestri, og það dregur úr trúverðugleika greinar sem byggir á nákvæmni.
