Þjóðaratkvæði-til hvers ?
Skoðanagrein sem rekur sögu þjóðaratkvæðagreiðslna á Íslandi og hafnar þeirri hugmynd að atkvæðagreiðslan 29. ágúst sé aðeins um að „kíkja í pakkann“. Talnaupptalningin er að mestu rétt en greinin fer alvarlega á villigötur um atkvæðagreiðsluna 2012, og röksemdafærslan gegn tveggja þrepa ferlinu er sett fram sem staðreynd fremur en rökstudd.
Greinin er birt undir skoðanamerki og verður því metin á forsendum röksemda, ekki heimildajafnvægis. Þá er þyngsta atriðið þetta: sögulega yfirlitið, sem er nær helmingur greinarinnar, hvílir á rangri staðreynd. Höfundur segir að atkvæðagreiðslan um tillögur stjórnlagaráðs árið 2012 hafi verið „dæmd ógild“ eftir að kærur bárust. Þar er tvennu blandað saman: það var kosningin til stjórnlagaþings í nóvember 2010 sem Hæstiréttur ógilti í janúar 2011, en atkvæðagreiðslan 2012 var ráðgefandi og stóð. Þegar höfundur byggir grein sína á sögulegri röð til að draga lærdóm um vægi þjóðaratkvæða, þá er svona villa ekki smáatriði; hún snýr við niðurstöðu eins af fjórum dæmunum.
Aðrar tölur standast betur skoðun, og það er rétt af höfundi að nefna prósentur svo lesandinn geti sjálfur gengið að þeim í opinberum kosningagögnum. Á móti kemur að ekkert er sagt um að atkvæðagreiðslan 2012 hafi verið ráðgefandi, og talað er um að aðildarferlinu hafi verið „slitið af næstu ríkisstjórn“ án þess að nefna að þar var um umdeilda framkvæmd án atkvæðagreiðslu á Alþingi að ræða. Fullyrðingin um að fylkingarnar mælist „mjög svipaðar“ í skoðanakönnunum er ekki sannreynanleg innan greinarinnar; höfundur hefði hæglega getað nefnt Maskínu eða Gallup og dagsetningu.
Kjarnaröksemdin er hins vegar heiðarlega framsett að því marki að höfundur nefnir gagnrökin, að atkvæðagreiðslan opni aðeins á viðræður, áður en hann svarar þeim. Svarið er þó þunnt. Að segja að kjósandi sem styður framhald viðræðna sé í raun að kjósa um aðild er staðhæfing, ekki röksemd, og höfundur útskýrir aldrei hvers vegna síðari atkvæðagreiðslan um sjálfan samninginn veiti ekki raunverulegt neitunarvald. Hann kemst næst því með spá um að kjósendur muni tvisvar taka sömu afstöðu, en sú spá er ekki stutt neinu.
Orðavalið sýnir hvar höfundur stendur, sem er í sjálfu sér réttur skoðanahöfundar, en það er ekki hlutlaust: að „innlimast“ í Evrópusambandið, „samsteypa“ tæplega fimm hundruð milljóna íbúa, Ísland sem lítið ríki „með sterka rödd á alþjóðavettvangi“. Innganginn um akreinar og skjátíma barna má lesa sem mildan aðdraganda, en hann skilar engu inn í röksemdafærsluna. Vísunin til Forn-Grikklands er sömuleiðis skreyting, og það stendur óhaggað að íbúalýðræði Aþenu hafi verið kallað „hið fullkomna lýðræði“ án þess að nefnt sé hverjir voru útilokaðir frá því.
Það sem höfundur hefði getað gert betur er einfalt: staðfesta hvað gerðist árið 2012, nefna heimild fyrir könnunum og takast á við sjálft ferlið, tvær atkvæðagreiðslur, með einhverjum efnislegum röksemdum í stað þess að endurtaka niðurstöðuna.
