visir.is
2026-07-22 11:00
Siðferðilegt aflátsbréf - Um kerfisbundna notkun góðgerðarstarfs til að kaupa sér starfsleyfi
Skoðanagrein Sigurðar Sigurðssonar setur fram fræðilegan ramma um „siðferðilegan hvítþvott" auðlindafyrirtækja og heldur því fram að góðgerðargjafir þeirra séu skipulögð ímyndarsmíði til að verjast kröfum um hærri auðlindagjöld. Greinin vísar til alþjóðlegrar rannsóknarhefðar en nefnir engin tiltekin dæmi, fyrirtæki eða tölulegar heimildir, sem veikir rökstuðninginn verulega.
Einkunn Vitans: 6/10
Mat Vitans
Vel skipulögð skoðanagrein um „siðferðilegan hvítþvott" auðlindafyrirtækja, en nefnir ekkert raunverulegt dæmi, fyrirtæki né tölu til stuðnings röksemdum sínum.
Gagnrýni Vitans
Greinin er birt sem skoðun og ber að meta sem slíka. Rökstuðningurinn er vel skipulagður og lesandi finnur skýra hugmyndafræðilega línu: aflátsbréfslíkingin, þríþætt vörn gegn gagnrýni og tillögur um úrbætur mynda samfellt rökfærsluferli. Höfundur vísar jafnframt til fræðilegra hugtaka eins og „social license to operate" og „moral licensing" sem eru vel þekkt í félagsvísindum, og nefnir að alþjóðleg rannsóknarhefð standi að baki. Að svo miklu leyti er hugmyndafræðileg undirbygging til staðar.
Helsti veikleikinn er hins vegar sá að greinin nefnir ekki eitt einasta dæmi, fyrirtæki, gjöf eða upphæð. Fullyrðingin um að auðlindarenta sé „undir fullu markaðsvirði" er sett fram sem staðreynd en engum tölum eða rannsóknum er vísað til henni til stuðnings. Þegar höfundur talar um „sýnilega góðvild, birta á réttum tíma" í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst, er ljóst að tiltekinn atburður liggur að baki, en hann er aldrei tilgreindur; lesandinn verður að geta sér til um hvaða fyrirtæki og hvaða gjöf er átt við. Þetta er verulegur ágalli á skoðanagrein sem krefst þess að lesandinn taki ódökkaðar ásakanir trúanlegar á fræðilegum forsendum einum saman. Tillögurnar þrjár eru skýrar en óstuddur rökstuðningur um undirverðlagða rentu dregur úr sannfæringarkrafti þeirra. Að lokum er vert að nefna að greinin hallar skýrt að vinstri í framsetningu: áhersla á sameiginlega eigu auðlinda, gagnrýni á einkaaðila sem njóta nýtingarréttar og krafa um fulla innheimtu auðlindarentu í opinbera sjóði eru pólitískt lituð sjónarmið.
