Greinin er birt sem ritstjórnarefni og ber að meta á þeim forsendum, þ.e. gæði röksemdafærslu og heiðarleika í meðferð gagna. Á þeim mælikvarða stendur greinin nokkuð vel: höfundur ber saman tvær nafngreindar kannanir, tilgreinir úrtaksstærðir, svarhlutföll og dagsetningar og dregur ályktanir sem lesandi getur yfirfarið. Sérstaklega er vel gert að benda á að Gallup-könnunin sjálf var ómarktæk í heild, sem eru veigamiklar upplýsingar sem Morgunblaðið virtist draga lítið fram.

Hins vegar hefur greinin sinn eigin framsetningarveikleika. Höfundur notar Maskínu-könnunina sem eins konar sannleiksviðmið án þess að ræða takmarkanir hennar; enginn sérfræðingur í aðferðafræði kannana er nefndur eða vitnað til. Fullyrðingin um að hátt svarhlutfall Maskínu bendi til góðrar kjörsóknar er tilgáta sem höfundur setur fram „með sama hætti" og hann gagnrýnir Morgunblaðið fyrir. Þar er ákveðin mótsögn í rökstuðningnum. Greinin hefði orðið sannfærandi ef hún hefði leitað til óháðs sérfræðings í könnunaraðferðafræði til að styðja fullyrðingar um svarhlutfall og marktekt.

Greinin byggir nánast alfarið á sjónarmiðum og gögnum frá höfundum einnar skýrslu, Arnari Arinbjarnarsyni og Róberti Bragasyni, sem starfa hjá Samtökum skattgreiðenda. Skýrslan sjálf er nafngreind heimild og tölur hennar eru í grundvallaratriðum sannreynanlegar, enda vísa höfundar í gögn innlendra og erlendra hagstofa. Sá veikleiki sem skiptir mestu máli er algjör fjarvera gagnrýnisradda: Hagstofan fær ekkert svigrúm til að útskýra aðferðafræði sína eða bregðast við ásökunum um ónákvæmni, og enginn óháður sérfræðingur í utanríkisverslun er beðinn um mat á niðurstöðunum. Fullyrðing um að ESB-hlutur sé „um helmingur" í stað 70% er rík en fær að standa án áskorunar. Hollandsbjögunin er vel þekkt fyrirbæri í viðskiptatölfræði og gæti styrkst af tilvísun í alþjóðlegar umræður um endursölustaðsetningaráhrif, til dæmis aðferðir Eurostat, sem hefði gefið lesandanum sjálfstætt viðmið. Framsetningin hallar greinilega að niðurstöðum skýrslunnar án þess að veita andstæðum sjónarmiðum rými, sem gerir greinina frekar að kynningarefni á skýrslunni en gagnrýnni fréttaumfjöllun.

Megingalli greinarinnar er að hún er nánast eingöngu samansett úr Facebook-færslum og svörum, án þess að blaðamaður leggi nokkuð eigið til umfjöllunarinnar. Engin tilraun er gerð til að fá viðbrögð frá utanríkisráðherra sjálfri, utanríkisráðuneytinu eða öðrum sérfræðingum á sviði sjávarútvegsmála og Evrópuréttar. Viðtalið í Financial Times er kjarni málsins en greinin vitnar aðeins í eina setningu úr því og hefur ekki sjálfstæðan aðgang að efni þess; lesandinn fær ekki sjálfstætt mat á því hvað Þorgerður Katrín sagði í raun og veru. Framsetningin er nokkuð ójöfn: Jökull Sólberg fær langmest pláss og málflutningur hans er settur fram fyrst og ítarlegast, á meðan andmæli Hallgríms Helgasonar fá eina setningu og ummæli Ágústs Brynjar og Bryndísar Rutar eru einnig styttri. Þetta er í raun samfélagsmiðlayfirlit, ekki fréttaskrif; engin eigin heimildaöflun, ekkert faglegt samhengi um sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB og engin staðfesting á fullyrðingum sem fram koma. Greinin gefur til kynna að vera ritstjórnarefni en virkar frekar sem endurbirt netumræða.

Styrkur greinarinnar liggur í því að hún vísar beint í úrskurð nefndarinnar og tilgreinir viðeigandi ákvæði kosningalaga; lesandi getur sannreynt kröfur kæranda og röksemdafærslu nefndarinnar í opinberu skjali. Tilvitnað er bæði í kæruna og niðurstöðu nefndarinnar, sem gefur málinu ákveðið jafnvægi þótt enginn sé ræddur beint. Þetta er samt veikleiki: blaðamaður leitar hvorki til Þjóðskrár né kæranda sjálfs, og ekkert kemur fram frá fræðimönnum eða lögfræðingum um hvort lagaákvæðið um 1. desember gildistöku standist stjórnarskrárvernd kosningaréttar. Slíkt samhengi hefði styrkt greinina umtalsvert, sérstaklega í ljósi þess að þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður er pólitískt viðkvæmt efni. Greinin er í raun endursögn á úrskurðinum sjálfum án viðbótarheimilda, sem gerir hana frekar lýsandi en rannsakandi. Engu að síður er framsetningin hlutlaus og heimildin sannreynanleg.

Greinin er birt sem ritstjórnarefni en les frekar sem bein miðlun könnunarniðurstaðna. Gagnsæi er ágætt hvað varðar aðferðafræðina: úrtaksstærð, svarhlutfall og framkvæmdatími eru tilgreind, og tekið er skýrt fram að könnunin var gerð fyrir Áfram Ísland, sem er andvíg aðildarviðræðum. Þær upplýsingar eru mikilvægar og til bótar. Hins vegar vantar samanburð við aðrar kannanir, sem hefði gefið lesandanum nauðsynlegt samhengi um þróun viðhorfanna. Greinin tekur efnislega ekki afstöðu en ber þess merki að vera nánast bein endursögn á Morgunblaðsfrétt, sem gefur til kynna að um afleidda fréttavinnslu sé að ræða fremur en sjálfstæða heimildaöflun. Einnig virðist texti brotinn í miðri málsgrein þar sem segir „kjósendur" án þess að ljúka setningu, sem bendir til ritstjórnarglöpu. Þetta er þokkalegt en ekki sérstaklega vandað verk.

Greinin er samantekt á skýrslu Viðskiptaráðs og ekkert annað. Allar tölulegar fullyrðingar, túlkanir og jafnvel stefnumótunarleg skilaboð (t.d. um fjölgun útflutningsstoða og hvetjandi umhverfi fyrir nýsköpun) eru sótt í sama uppsprettu. Hvorki er leitað til óháðs hagfræðings, Seðlabanka, Hagstofunnar sjálfrar né annarra aðila sem gætu sett niðurstöðurnar í samhengi eða dregið úr þeim. Hagstofa Íslands er nefnd sem uppspretta atvinnuleysistölunnar, en sú tilvísun kemur í gegnum skýrslu Viðskiptaráðs; blaðamaðurinn sótti ekki sjálfur gögnin. Þetta gerir greinina að útgáfuefni Viðskiptaráðs frekar en sjálfstæðri fréttamennsku. Framsetningin er hlutlaus að yfirbragði en í reynd lituð endursögn á túlkun eins hagsmunaaðila, sem á sér skýra hagsmuni af jákvæðri mynd af íslensku viðskiptalífi. Til bóta má nefna að tölurnar eru sannreynanlegar í opinberri skýrslu og lesandinn veit hvaðan þær koma. Veikleikinn er hins vegar augljós: ekkert var gert til að kanna hvort spár og túlkanir Viðskiptaráðs standist samanburð við aðrar spár eða sérfræðimat.

Greinin er birt sem skoðanagrein og er metin sem slík. Höfundur setur fram skýra röksemdafærslu: hærri fjármagnskostnaður, gengisáhætta og staða utan tollabandalagsins dragi úr samkeppnishæfni íslenskrar verslunar, og ESB-aðild gæti bætt úr. Rökin eru skiljanleg og innbyrðis samkvæm, en greininni skortir mjög á efnislegt undirlag. Ekki er vísað í eina einustu tölu, rannsókn, samanburð eða dæmi til stuðnings kjarnafullyrðingunum; til dæmis er haldið fram að fjármagnskostnaður sé „mun hærri" en í Evrópu, en engin gögn styðja það. Þetta veikir sannfæringarkraft greinarinnar verulega, jafnvel á forsendum skoðanagreina þar sem lesandinn á rétt á rökstuðningi sem hægt er að meta. Framsetningin er einhliða í þeim skilningi að mögulegir kostir við núverandi fyrirkomulag eða ókostir ESB-aðildar fá nánast ekkert rými; höfundur viðurkennir stuttlega að aðild „leysi ekki sjálfkrafa stöðuna" en fer ekki frekar í þá veru. Ritgerðarformið er frekar þunn endurtekning á sömu spurningunni í mismunandi orðum, sem dregur úr greiningargildi textans.

Kjarni greinarinnar er staðreyndaleiðrétting: sænska krónan er fljótandi, ekki fasttengd evrunni. Þetta er auðsannreynanlegt og rétt sagt. Gott er að blaðamaður birtir orðrétt tilvitnun úr myndbandinu svo lesandinn geti sjálfur metið samhengið, og svar Margrétar Rósar á Facebook er tekið með, sem gefur henni tækifæri til að útskýra sig. Gengistölur eru tilgreindar með tímarömmum og eru sannreynanlegar. Jákvætt er einnig að greinin leiðir hugann að rangfærslum beggja megin umræðunnar, bæði frá Sjá og frá Áfram Ísland; það styrkir framsetninguna gagnvart ásökun um einhliða áherslu. Veikleikinn er að greinin gefur ekki neinum sérfræðingi orðið, til dæmis hagfræðingi eða Seðlabankanum, til að útskýra nánar hvað fljótandi gengi þýðir eða hversu mikill munur er á tengingu og fasttengingu gjaldmiðla. Viðbrögð Margrétar Rósar benda einmitt á að hún telji sig hafa átt við óbeina tengingu; dýpri fagleg greining hefði gert lesandanum kleift að meta þá túlkun betur. Þrátt fyrir þann skort er þetta vel unnin staðreyndaleiðrétting sem uppfyllir grunnkröfur um gagnsæi og sanngirni.

Þetta er í raun endursögn á þætti Dagmála þar sem einn viðmælandi kemur að orði, en greinin er birt sem frétt undir flokknum „Fréttir" fremur en viðtal eða skoðanabrot. Sú flokkun skiptir máli: lesandinn fær sjónarmið foringja Evrópuhreyfingarinnar um samningsstöðu, evru, sjávarútveg og lýðræðishalla án þess að nokkur andmælandi, sérfræðingur eða efasemdamaður fái að svara. Magnús viðurkennir sjálfur að evran sé „engin allsherjarlausn" og nefnir ákveðna fyrirvara, en þessi sjálfsleiðrétting kemur ekki í stað þess að blaðamaður afli annarra radda. Fullyrðingar um styrkari samningsstöðu, ávinning af tollafnámi og breytingar eftir útgöngu Breta eru settar fram næstum óumdeildar. Ekki er vísað til neinna gagna, skýrslna né annarra heimilda umfram skýrslu Marios Draghis sem nefnd er í einu orði. Allt efnið kemur frá einum viðmælanda sem hefur augljósa hagsmuni af því að afla stuðnings við já-afkvæðagreiðslu. Sem frétt er þetta ófullnægjandi; sem endursögn á viðtali mætti skilgreina hana mildara, en flokkun undir „Fréttir" kallar á hertar kröfur um jafnvægi.

Alvarlegasti gallinn er hversu einhliða frásögnin er. Samúel Guðmundsson fær ríflegt rými til að lýsa atvikinu og setja fram sitt sjónarhorn, meðal annars með beinum tilvitnunum þar sem hann kallar aðgerðir Ísraels „þjóðarmorð" og „helför" án þess að blaðamaðurinn veiti neitt samhengi eða andmæli. Shmuley Boteach, sem er sakborningur fréttarinnar að vissu leyti (hann sakar Samúel um gyðingahatur), fær hins vegar enga rödd utan þess sem sést í myndbandinu; ekkert kemur fram um hvort leitað hafi verið eftir svari frá honum. Í faglegri fréttamennsku um ágreining tveggja aðila er grundvallaratriði að hinn aðilinn fái tækifæri til að svara, sérstaklega þegar ásakanir um gyðingahatur eru uppi. Þetta er ekki rannsóknarblaðamennska heldur nokkuð einföld sögufrétt þar sem auðvelt hefði verið að hafa samband við Shmuley í gegnum samfélagsmiðla hans eða fulltrúa. Jákvætt er að blaðamaðurinn sannreyndi hjá Lögreglunni á Norðurlandi eystra að engin kæra hefði borist, sem sýnir einhverja sjálfstæða heimildavinnu. Myndböndin beggja aðila eru tiltæk lesendum, sem eykur sannreynanleika. Bakgrunnsupplýsingar um Shmuley eru sæmilegar. Framsetningin hallar þó greinilega í átt að sjónarmiðum Samúels; hann fær bæði að lýsa atvikinu og túlka það pólitískt í löngu viðtali án gagnrýninna spurninga frá blaðamanni. Orðalag eins og „einn þekktasti stuðningsmaður Ísraelshers" í innganginum er lýsandi en setur strax ákveðinn tón. Heilt á litið er þetta frétt sem skortir grunnkröfu um jafnvægi og gagnhlið.