Greinin byggir að mestu á viðtali við einn sérfræðing, Margréti Valdimarsdóttur, og þótt hún sé vel kynnt sem afbrotafræðingur og dósent skapar þetta nokkuð einsleitt sjónarhorn. Engin andmæli eða önnur sjónarmið eru sett fram; hvorki frá lögreglu á Norðurlandi eystra um ástæður töfarinnar, né frá þeim kjörnu fulltrúum sem Margrét vitnar til. Þetta er verulegur galli, sérstaklega þar sem greinin nefnir beint fullyrðingar pólitíkusa á samfélagsmiðlum án þess að nafngreina þá eða gefa þeim kost á svörum. Jákvætt er þó að fréttin vísar í atburðarás sem hægt er að sannreyna: tilkynningu lögreglunnar, frétt Vísis og að upplýsingar um leikfangabyssur hafi ekki komið fyrr en fréttastofa spurðist fyrir. Sú staðhæfing er upplýsandi og gefur til kynna einhverja sjálfstæða fréttavinnu. Framsetningin hallar þó skýrt í þá átt að gagnrýna bæði lögreglu og þá sem drógu ályktanir um uppruna mannanna, án þess að viðhorfum hinna megin sé gert jafnt hátt undir höfði.

Fréttaflutningurinn byggir á skýrt tilgreindu frumskjali, rannsóknarritgerð Seðlabankans, og höfundar hennar eru nafngreindir. Sjónarmiðum Tómasar Brynjólfssonar varaseðlabankastjóra er bætt við; þau bæði staðfesta og setja niðurstöður í samhengi. Þetta er í sjálfu sér ágætis uppbygging fréttarinnar. Það sem vantar er rödd utan Seðlabankans; bæði ritgerðin og umsögnin koma frá sömu stofnun, sem þýðir að lesandinn fær aðeins sjónarmið bankans sjálfs á eigin peningastefnu. Eðlilegt hefði verið að leita til óháðs hagfræðings eða fulltrúa atvinnulífsins til að spyrja hvort niðurstöðurnar séu umdeildar, hvort aðferðafræðin standist gagnrýna skoðun eða hvort önnur skýring sé möguleg á of lágum vöxtum. Fréttamennska um akademískar rannsóknir Seðlabankans krefst ekki tveggja hliða á sama hátt og pólitísk frétt, en stofnun sem rannsakar eigin stefnu verðskuldar a.m.k. eina utanaðkomandi rödd til samhengis. Framsetningin er nokkuð hlutlæg og fylgir ritgerðinni án augljósrar slagsíðu.

Greinin er í raun endurbirting á Facebook-færslu eins manns, Illuga Jökulssonar, og bætir engu við: engum öðrum heimildum er leitað, ekki er haft samband við Ólaf Ragnar Grímsson til andsvara og ekkert samhengi er sett um þá stjórnskipulegu spurningu sem deilan snýst um, þ.e. hvort þjóðaratkvæðagreiðsla sé lögbundin eða ekki. Þetta er merkt sem ritstjórnarefni undir flokknum „Pólitík" en les ekki eins og greining eða stjórnmálafrétt, heldur eins og einhliða ádeila á nafngreindan einstakling. Ef ætlunin er að birta gagnrýni Illuga má vel halda því fram, en þá ætti greinin annaðhvort að vera greinilega merkt sem skoðun eða, ef hún á að vera frétt, að gefa gagnaðila tækifæri til svara og útskýra lagalegan grundvöll þjóðaratkvæðagreiðslunnar svo lesandi geti metið hvort gagnrýnin standist. Framsetningin er einhliða og gefur til kynna að Illugi hafi rétt fyrir sér án þess að sannreyna fullyrðingar hans.

Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta á þeim forsendum. Höfundur leggur fram skýra afstöðu og rökstyður hana með nokkrum raunhæfum atriðum: hann vísar í heimasíðu ESB um aðildarferlið og gefur upp hlekk, nefnir að fyrri viðræður (2010–2013) hafi hafist með formlegri umsókn og bendir á álags sem viðræður myndu leggja á stjórnsýsluna. Þetta eru sannreynanleg atriði sem styrkja rökstuðninginn. Hins vegar eru nokkrar fullyrðingar settar fram sem staðreyndir án nánari stuðnings: tímamatið um 3–4 ár er sagt vera „að öllum líkindum" rétt án tilvísunar í fordæmi eða sérfræðimat, og fullyrðingin um að fríverslunarsamningar myndu „staðna" er sett fram sem sjálfsögð en byggir á mati höfundar frekar en gögnum. Einnig er fullyrðingin um tap á sætum í alþjóðastofnunum einföldun; raunin er flóknari eftir stofnunum. Sem skoðanagrein er þetta heiðarleg og skýr framsetning á nei-sjónarmiðum, þar sem höfundur leynir ekki afstöðu sinni. Rökstuðningurinn er samkvæmur og innbyrðis rökrétt, þótt hann sé eðlilega einhliða. Veikleikinn felst í því að sumar fullyrðingar sem lesandinn gæti tekið sem staðreyndir eru í raun álitamál sem hefðu þurft skýrari fyrirvara.

Greinin er birt sem skoðun, og höfundur gefur sig skýrt fram sem talsmann ESB-aðildar. Röksemdafærslan er vel uppbyggð: sögulegur uppruni verðtryggingar, lýsing á göllum hennar og svo þrískipt rökstuðningur fyrir evruleiðinni. Höfundur viðurkennir jafnvel að bann við verðtryggingu myndi skapa vandamál og að landbúnaðarmálin hafi tvær hliðar, sem sýnir nokkra vitsmunalega heiðarleika.

Meginveikleikinn er lykilfullyrðingin um að „hvert einasta prósentustig í vaxtamun kostar samfélagið um það bil 120 milljarða króna á ári." Þessi tala er sett fram með orðunum „útreikningar sýna" en enginn reikningur er tilgreindur: engin heimild, engin aðferðafræði, ekkert sem lesandi getur skoðað sjálfur. Í skoðanagrein er eðlilegt að höfundur halli sér, en þegar stór töluleg fullyrðing er notuð sem burðarstoð fyrir alla röksemdalínuna ætti viðkomandi að tilgreina hvaðan hún kemur. Sama á við um fullyrðingar eins og „vel yfir hundrað þúsund krónum í hreinan sparnað í hverjum einasta mánuði" fyrir venjulega fjölskyldu; þar vantar allar forsendur um lánastærð og vaxtastig. Þá er vert að benda á að greinin leggur fram evruaðild næstum eingöngu sem sparnaðartækifæri en víkur nánast ekki að þekktum gagnrökum: tapi á sjálfstæðri peningastefnu, fyrirsjáanlegum vandamálum við samhæfingu hagsveiflna, eða reynslu evrulítilla ríkja af skuldakreppum. Slík einhliða framsetning er leyfileg í pistli en dregur úr sannfæringarkrafti fyrir gagnrýninn lesanda.

Sterkasta atriðið í þessari frétt er að blaðamaður fylgdi viðtalinu úr útvarpinu eftir með samtali við Guðlaug Þór hjá fréttastofu, þar sem hann fékk tækifæri til að skýra sjónarmið sín og leiðrétta það sem hann taldi ranga mynd. Þetta er góð fréttavinna; viðmælandi fær raunverulegt svigrúm til svara og lesandinn fær báðar hliðar. Tilvísunin í Alþingi.is sem opinbera heimild gerir kjarnafullyrðinguna sannreynanlega: Guðlaugur lagði frumvarpið fram sem ráðherra. Greinin skýrir vel hvað ETS-kerfið er og hvers vegna það skiptir máli, sem eykur gildi fyrir lesandann.

Það sem mætti bæta er annars vegar að fyrirsögnin og framsetningin leggja mikla áherslu á vandræðalegt augnablik Guðlaugs, sem gefur textanum dálítinn skemmtilegan tón fremur en hlutlægan fréttablæ. Fyrri fyrirsögnin var greinilega enn skarpari og var breytt; það sýnir að ritstjórnin var meðvituð um framsetninguna. Hins vegar hefði verið gagnlegt að nefna nánar hvaða lög um ETS-kerfið um ræðir, til dæmis með þingnúmeri, og hvort einhver óháður sérfræðingur á sviði stjórnskipunar eða Evrópuréttar gæti staðfest fullyrðingar beggja aðila um Icesave-dæmið. Engu að síður er þetta ágæt fréttavinna með skýrum heimildum og svörum frá viðkomandi.

Greinin er birt sem skoðun, og höfundur er nafngreindur sem byggingaverkfræðingur; hún ber því að meta á forsendum rökstuðnings og heiðarleika í meðferð gagna. Styrkur greinarinnar er sá að hún vísar í raunverulegar opinberar skýrslur: skattsvikaskýrsluna frá 2005, Aflandsskýrsluna, Milliverðlagningarskýrsluna og Rannsóknarskýrslu Alþingis. Þetta gefur ramma sem lesandi getur athugað sjálfur. Höfundur viðurkennir einnig takmarkanir sinna eigin talna, sem er til bóta.

Veikleikar eru hins vegar verulegir á mörgum stöðum. Heildarfjárhæðirnar, 3.000 milljarðar og þar fram yfir, virðast að verulegu leyti vera höfundarins eigin samlagning mismunandi flokka taps sem hann sjálfur skilgreinir og áætlar; aðferðafræðin er hvergi útlistuð. Fullyrðingin um „25 til 30.000 þúsund fjölskyldur" sem misstu heimili eða sparifé í hruninu er óskilgreind og óheimilduð, og stærðargráðan (sem gæti vítt hvar sem er frá 25 til 30 milljónum fjölskyldna samkvæmt bókstaflegri lestri) virðist vera innsláttarvilla sem dregur úr trausti á meðferð talna. Áætlun um „árlegt tap" á bilinu 150 til 180 milljarðar er ekki tengd neinum tilteknum útreikningi eða heimildum, þótt höfundur nefni að hún sé „aðlöguð" frá gömlu skýrslunni; slík aðlögun krefst gagnsæis um forsendur. Lokahlutinn, þar sem ESB-aðild er sett fram sem hugsanleg lausn, kemur nokkuð úr þurru og er vægast sagt umdeild pólitísk niðurstaða sem höfundur túlkar ekki sem sína skoðun heldur sem „lögmæta spurningu"; þar er framsetningin ósanngjörn gagnvart þeim sem telja innlent eftirlit fullnægjandi. Í heildina er hugmyndin á bak við greinina skýr og ákveðin góðvild liggur að baki, en gæði rökstuðningsins eru ójöfn: tölur eru settar fram sem næstum staðreyndir þegar þær eru í raun lausar áætlanir, og höfundur gerir ekki skýran greinarmun á sínum eigin útreikningum og þeim sem koma beint úr skýrslunum.

Greinin byggir nánast alfarið á sjónarmiðum eins manns, Ólafs Ragnars Grímssonar, sem tekin eru úr þætti á Brotkasti. Sú heimild er skýrt nafngreind og efnið er aðgengilegt til sannreynunar. DV bætir við eigin greiningu á lagalegum forsendum þjóðaratkvæðagreiðslna og nefnir yfirlýsingar bæði Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur og Kristrúnar Frostadóttur, sem gefur lesandanum nauðsynlegt mótvægi. Sú framsetning er jákvæð. Hins vegar er veikleiki greinarinnar sá að engum stuðningsmanni já-hliðarinnar er gefið rými til að svara gagnrýni Ólafs Ragnars beint; þjóðkunnir talsmenn þeirrar hliðar fá ekki eigin rödd hér nema í formi óbeinna tilvísana. Lokamálsgrein DV, þar sem blaðið leggur sjálft mat á röksemdafærslu Ólafs Ragnars og segir hann gera „full lítið úr" pólitísku samhenginu, er eftirtektarverð. Þetta er eðlileg blaðamannagreining en ber að nefna að hún er sett fram án þess að nafngreindur sérfræðingur eða fræðimaður styðji hana. Á heildina litið er þetta ásættanleg fréttaflutningur sem endursegir opinbert efni og bætir við eigin samhengi, en hefði styrkst af því að hafa beina viðmælendur á báðum hliðum.

Frétt þessi er í eðli sínu skýrsla af úrskurði yfirskattanefndar og er vel unnin miðað við tegund efnisins. Rök kæranda og rök ríkisskattstjóra fá bæði rými, og lesandinn fær skýra mynd af ágreiningsefninu: þyngdarregla laganna leiddi til þess að lægra gjaldið féll niður í stað þess hærra, sem var öfugt við hagsmuni öryrkjans. Tölulegar upplýsingar eru tilgreindar, um 52.600 krónur á móti 23.500 krónum, sem styrkir sannreynanleika. Einnig er bent á viðurkenningu yfirskattanefndar á að markmið laganna hafi upphaflega verið annað en orðalag þeirra segir til um í dag, sem gefur efninu dýpt. Það sem mætti bæta er lítið en þó áþreifanlegt: engin tilvísun er í tiltekin laganúmer eða ákvæði, sem myndi auðvelda lesendum að sannreyna efnið sjálft. Sömuleiðis hefði mátt bæta við stuttri athugasemd frá lögfræðingi eða hagsmunaaðilum öryrkja um hvort lagabreytingar séu í kortunum, en það er fremur viðbót en veikleiki í frétt af þessum toga.

Fréttinni er sýnilega ætlað að flytja opinbera tilkynningu lögreglu og gerir það á skýran og skipulegan hátt. Heimildin er nafngreind, þ.e. tilkynning lögreglu, og upplýsingarnar eru sannreynanlegar. Sem stutt yfirlit af brottvísunarákvörðun er þetta ásættanleg vinnubrögð. Hins vegar hefði verið til bóta að leita eftir viðbrögðum frá Paul Watson-samtökunum eða fulltrúa áhafnarinnar, enda snertir ákvörðunin frelsi þeirra og réttindi beint. Einnig vantar samhengi: af hverju var ákvörðunin tekin, á hvaða lagagrundvelli hvílir brottvísunin og hvert er afstaða hvalveiðimanna eða stjórnvalda umfram lögreglu? Fyrir stutta frétt er þetta viðunandi en ekki framúrskarandi.