Greinin er birt sem lesendagrein og skoðun, og verður metin á þeim forsendum. Röksemdafærslan er vel uppbyggð og höfundur sýnir heiðarleika með því að viðurkenna að hefðbundið læsi geti verið að veikjast jafnframt því sem ný færni þróast; þetta er andstæða þess strámanns sem oft birtist í umræðu um þetta efni. Sérstaklega ber að hrósa heimildanotkuninni: greinin vísar í fræðilegar rannsóknir Marwick og boyd, Hollenbaugh, dönsku unglingarannsóknina, PISA-niðurstöður OECD og fleiri heimildir sem allar eru tilgreindar með bókfræðilegum hætti í heimildaskrá ásamt DOI-tilvísunum. Þetta er óvenjulega vel heimilduð skoðanagrein. Rökstuðningurinn er vel lagaður, praktísk dæmi (eins og orðið „okay" skrifað á ólíka vegu) styrkja málflutninginn, og höfundur forðast þá gryfju að halda fram að ekkert vandamál sé til staðar. Eina veikleikann má finna í því að greinin hefði getað nefnt gagnrýni á fjöllæsiskenninguna eða bent á takmarkanir þeirra rannsókna sem vitnað er til, til dæmis hvort niðurstöður dönsku rannsóknarinnar eigi við í íslensku samhengi. Heildaráhrif greinarinnar eru samt sterk: vel skrifuð, vel rökstudd og heiðarleg skoðun sem virðir lesandann.

Greinin byggir nánast alfarið á einum heimildarmanni, Arnari Má Ólafssyni ferðamálastjóra, og raddflóra hennar er einsleit. Talan 125.000 manns er nefnd án þess að henni sé beint studd við tiltekna gagnaheimild; lesandinn fær ekki að vita hvort um er að ræða opinberar mælingar frá Isavia, Ferjusjóði eða öðrum aðilum. Þótt talnagrunnurinn gæti verið í fórum ferðamálastjóra er það veikleiki að sú tenging er ekki gerð skýr. Engin rödd úr ferðaþjónustunni sjálfri eða frá Isavia um ástand á Keflavíkurflugvelli er leitað til þess að staðfesta eða lita upplifunina. Framsetningin er nánast eingöngu jákvæð; gagnrýnar spurningar, til dæmis um flöskuhálsa í öryggisleit eða hvort innviðir voru fullnægjandi, fá ekki rými. Sem stutt frétt af viðtali er þetta viðunandi, en fleira hefði mátt gera til að styrkja efnið.

Greinin er birt sem ritstjórnarefni og þarf því ekki að uppfylla hefðbundnar kröfur um jafnvægi; hún er metin á gæðum röksemdafærslunnar. Tilvitnunin í yfirlýsingu Guðrúnar frá 2014 er sannreynanleg og myndar kjarna röksemdarinnar: hún talaði þá fyrir aðildarsamningi og þjóðaratkvæðagreiðslu, en hvetur nú til þess að segja nei. Sá samanburður er lögmætur og vel framsettur. Hins vegar er meginþunginn í greininni ekki þessi staðreynd, heldur ítrekaðar fullyrðingar um að „sægreifar" og „ríkasta fólkið" stýri afstöðu formannsins, án þess að nokkur heimild sé nefnd. Orðasambandið „orðið á götunni" er notað þrisvar sinnum sem eins konar heimildarvísun, en það er auðvitað engin heimild; það er orðhengilsháttur sem gerir höfundinum kleift að setja fram ósannaðar ásakanir án ábyrgðar. Sá háttur veikir röksemdafærsluna verulega. Fullyrðingin um að Guðrún hafi „umturnast" aðeins á yfirborðinu, ekki í raun, er hrein getgáta sem lesandinn getur alls ekki sannreynt. Þá skortir greininguna á dýpt: engin tilraun er gerð til að skoða hvort breytt afstaða geti átt sér eðlilegar skýringar, til dæmis breyttar aðstæður í Evrópu eða pólitískt þroskaferli. Niðurstaðan er gefin fyrirfram og öll rök leidd að henni. Sem skoðanagrein er þetta ágætt í grundvallarforsendunni, en of mikið byggt á lausum sögusögnum og of lítið á sannreynanlegum gögnum til að standast vel.

Þetta er bein gagnafrétt sem flytur niðurstöður Þjóðarpúlss Gallup á skýran og skipulegan hátt. Heimild er nafngreind og sannreynanleg, úrtaksstærð og tímabil könnunarinnar er tilgreint, og blaðamaðurinn gerir réttilega grein fyrir því að munurinn á já og nei sé ekki tölfræðilega marktækur. Það er jákvætt og sýnir meðvitaða umgengni við gögn. Fyrirsögnin einblínir á Sjálfstæðisflokkinn þótt niðurstöður Miðflokks og Framsóknar séu nánast eins lágar; framsetningin dregur þar athygli að einum flokki umfram aðra á nokkuð handahófskenndan hátt. Greininni hefði mátt bæta við samhengi, til dæmis samanburði við eldri kannanir eða umsögn sérfræðinga, en slíkt er ekki skylda í stuttri gagnafrétt. Engin sjónarmið annarra aðila vantar þar sem um könnunarfrétt er að ræða, ekki ágreining eða ásakanir.

Greinin er birt sem lesendagrein og skoðun, sem breytir matinu frá fréttafræðilegum mælikvarða yfir í mat á rökstuðningi og hugmyndavinnu. Rökfærslan er skýr að grunni: óstöðugleiki kostar, tækifæri tapast, og opnari markaður myndi gagnast íslenskum fyrirtækjum. Söguleg dæmin, eins og tilboðsgerð við Landspítalann, gefa greinilega sýn inn í vandamálið, en viðmælandi er ónefndur sem gerir lesandanum erfitt að meta samhengið. Þó er vert að taka fram að í skoðanagreinum er nafnleynd viðmælanda minna mál en í fréttaflutningi.

Stærsti veikleikinn er að meginþesið, að „milljarðar tapist" vegna óstöðugleika, er hvergi stutt tölum, samanburði eða tilvísunum í rannsóknir. Punktalistinn um „fjárfestinguna sem var frestað" og „störfin sem urðu aldrei til" er hugleiðing fremur en rökstuðningur. Greinin nálgast málið nánast eingöngu frá sjónarhóli aðildar að ESB og upptöku evru, en viðurkennir ekki gagnrök eða áhættur sem þeirri stefnu fylgja. Skoðanagrein þarf ekki jafnvægi í sömu merkingu og frétt, en hún verður sannfærandi þegar höfundur viðurkennir veikleika eigin málflutnings og svarar þeim. Það vantar hér.

Greinin er í grunninn viðtal við einn stjórnarandstöðuþingmann og endurspeglar sjónarmið hans. Jón fullyrðir að „öll stjórnarandstaðan" sé tilbúin að mæta, en engin önnur heimild úr stjórnarandstöðu staðfestir þá fullyrðingu. Það hefði verið eðlilegt skref að hringja í formann eða talsmann einhvers annars stjórnarandstöðuflokks til að sannreyna þá staðhæfingu. Vísað er í ummæli Daða Más Kristóferssonar hjá RÚV, sem gefur greininni annað sjónarhorn, en það er aðeins endursögn á efni annars miðils; enginn talsmaður ríkisstjórnarinnar er beðinn um viðbrögð við áskorun Jóns. Framsetningin hallar því nokkuð að sjónarmiðum stjórnarandstöðunnar. Efnislega er greinin skýr og auðskilin; staðreyndir um virðisaukaskattinn (11% í 24%, útrunnið um mánaðamót) eru sannreynanlegar. Gallinn er ekki alvarlegur en er raunverulegur: frétt sem miðlar áskorun eins aðila án þess að leita viðbragða hins er ekki fullkomin fréttavinna.

Greinin er í raun útgáfa á ræðu forsætisráðherra, nánast orðrétt, með stuttri inngangslýsingu sem dregur út nokkur lykilatriði. Sem slík gegnir hún hlutverki sínu: lesandinn fær ræðuna í heild og getur myndað sína eigin skoðun. Hins vegar vantar alla sjálfstæða blaðamennsku. Engin viðbrögð eru sótt frá stjórnarandstöðu, sérfræðingum eða þeim „foringjum og álitsgjöfum" sem forsætisráðherra gagnrýnir í ræðunni. Fullyrðingar forsætisráðherra um að þjóðin sé ekki klofin og tilfinningahiti sé hóflegur eru birtar án nokkurs efasemdarauka eða samhengis, svo sem kannana eða viðbragða frá þeim sem telja öðruvísi. Fyrirsögnin tekur beint upp sjónarhorn forsætisráðherra og gerir það að „fréttinni" án þess að ögra henni. Þetta er ekki fréttamennska heldur endurbirting; lesandinn fær einn sjónarhól án þess að blaðamaður leggi neitt til viðbótar.

Sterkasta og veikasta hliðin á þessari grein er ein og sú sama: hún er nánast orðrétt endursögn á umfjöllun Intrafish, án nokkurs sjálfstæðs fréttastarfs af hálfu mbl.is. Allar heimildir, öll viðtöl og öll gögn eru fengin frá erlenda miðlinum. Það er til bóta að mbl.is nefnir uppruna efnisins skýrt og ítrekað, en engin tilraun er gerð til að kalla eftir viðbótarviðbrögðum, setja efnið í pólitískt samhengi eða bæta við sjálfstæðri greiningu. Framsetningin hallar mjög í átt að sjónarmiðum SFS og þeirra fyrirtækjastjórnenda sem eru efins um aðild; enginn talsmaður ESB-aðildar eða hagfræðileg rök henni í vil koma fram. Skoðanakönnunin sem vitnað er til í lokin er ónafngreind og án nánari tilvísana, svo sem hverjir lögðu hana fyrir eða hvernig úrtakið var. Þegar allt er sagt og gert er þetta endursögn sem þjónar lesandanum sem yfirlit, en nær ekki til þess fréttaverðs sem sjálfstæð fjölmiðlun krefst.

Greinin er í raun safn Facebook-athugasemda án nokkurs fréttalegs umfangs eða samhengis. Engin tilraun er gerð til að ræða við Benedikt sjálfan um ætlun hans með færslunni eða gefa honum tækifæri til að svara gagnrýninni, þrátt fyrir að hann sé aðalpersóna fréttarinnar. Fyrirsögnin gefur til kynna að hann „fái á baukinn" og framsetningin er samhljóða þeirri niðurstöðu; enginn rödd er látin hljóma honum til varnar nema athugasemd hans sjálfs um „grínið". Samhengi málsins vantar einnig: hvað fólst í fyrirlestri Baudenbacher? Hvers vegna skipti þessi fundur máli? Hverjir voru „áberandi í stjórnmálalífi á árum áður"? Lesandinn fær ekkert annað en Facebook-rifrildi sem sett eru fram sem frétt. Heimildir eru allverulegar persónur, en þær eru allar teknar af samfélagsmiðlum án þess að fréttamaður ræði við þær sjálfur. Þetta er í reynd óunnið efni af samfélagsmiðlum, framleitt sem ritstjórnarefni, og uppfyllir ekki grunnkröfur um sjálfstæða fréttaöflun.

Greinin er í eðli sínu viðtal við einn einstakling sem lýsir andstöðu sinni við aðildarviðræður, en hún er birt sem frétt undir flokknum „Fréttir" en ekki sem pistill eða skoðun. Þar á bæ liggur vandamálið. Engin sjónarhorn frá þeim sem styðja aðildarviðræður fá rými, og ekkert er gert til að setja fullyrðingar Sólveigar í samhengi; til dæmis fær lesandinn ekki upplýsingar um hvort rannsóknir eða greining á vinnumarkaðslíkani ESB-ríkja liggi að baki mati hennar á hagsmunum verkafólks. Fullyrðingin um að hagsmunum verkafólks verði „aldrei betur borgið" innan ESB stendur algjörlega ómótmæld. Ef þetta á að vera frétt af fundi Áfram Íslands, sem er skipulagður af andstæðingum ESB-aðildar, hefði verið eðlilegt að nefna það skýrt í greininni og gefa stuðningsmönnum aðildarviðræðna tækifæri til andsvara. Staðreyndin er sú að fréttin virkar sem einhliða vettvangur fyrir eina rödd í pólitískri umræðu, og það er veikleiki sem skiptir lesandann máli.