Já til að sjá – áhættuspil?
Skoðanagrein framhaldsskólakennara gegn því að halda áfram aðildarviðræðum við ESB, birt í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu. Röksemdafærslan er skýr og höfundur gerir grein fyrir eigin afstöðu án útúrsnúninga, en fullyrðingar um fórnarkostnað eru settar fram án nokkurra gagna eða samanburðar við reynslu annarra umsóknarríkja.
Greinin er birt undir skoðanamerki og er metin sem slík. Sterkasti hluti hennar er greiningin á eðli aðildarviðræðna: að regluverk sambandsins sé ekki samningsatriði og að samið sé um útfærslur, tímasetningar og tímabundnar undanþágur. Þetta er efnislega rétt lýsing og gagnleg í umræðu þar sem hugtakinu „að kíkja í pakkann“ er oft veifað án skilgreiningar. Höfundur á líka hrós skilið fyrir tvennt: hann viðurkennir að gildi ESB samrýmist að mörgu leyti íslenskum gildum, og hann segir hreint út að niðurstaða hans byggist á mati á fullveldi frekar en á meintum efnahagslegum ósigri. Það er heiðarlegri framsetning en algengt er í þessum flokki.
Veikleikinn liggur í miðkafla greinarinnar. Fullyrðingarnar um að stór hluti stjórnsýslunnar færi í aðlögunarvinnu, að aðrar ákvarðanir tefðust og að fjárfestingar færu í bið eru bornar fram í viðtengingarhætti, sem er formlega varfærið, en engin gögn, engin dæmi og enginn samanburður fylgja. Reynsla Króatíu, Finnlands eða Austurríkis hefði verið augljós prófsteinn á kenninguna um lamaða stjórnsýslu, og hún er ekki nefnd. Sömuleiðis er tilvísunin í yfirlýsingar ESB sjálfs ekki tengd neinu tilteknu skjali, þótt lesandi geti í grunninn flett henni upp.
Þá er sterkasta mótrökum sleppt. Talsmenn aðildar byggja fyrst og fremst á gjaldmiðli, vaxtastigi og sæti við ákvörðunarborðið; greinin nefnir evruna aðeins í hálfkæringi í lokasetningunni og tekur aldrei á rökunum sjálfum. Setningin um „réttindi og yfirráð sem hún hefur að verulegu leyti nú þegar“ hvílir á EES-samanburði sem er hvergi útlistaður. Fullyrðingin um „eina ríkustu og farsælustu þjóð heims“ er sett fram sem forsenda frekar en atriði sem þarf að styðja.
Niðurstaða: læsileg, hófstillt og innbyrðis samkvæm grein sem forðast hræðsluáróður, en of gagnasnauð og sneiðir hjá bestu andstæðu rökunum. Það heldur henni innan marka venjulegs skoðanaskrifs frekar en ofar.
