Greinin er í eðli sínu endursögn á viðtali við einn heimildamann, Má Wolfgang Mixa prófessor, sem flutt var á Morgunvaktinni á Rás 1. Þetta er skýrt tilgreint og Már er nafngreindur sérfræðingur frá Háskóla Íslands, sem gefur heimildinni trúverðugleika. Jákvætt er að leiðrétting á fyrri fyrirsögn er birt neðst í greininni með tilvísun í gögn Seðlabankans; slíkt gagnsæi er of sjaldgæft í íslenskri fjölmiðlun. Hins vegar er verulegur veikleiki að eingöngu einn rödd er látin njóta sín. Greiningaraðilar sem spá vaxtahækkun eru nefndir í innganginum en enginn þeirra er nafngreindur eða fær að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Enginn fulltrúi Seðlabankans, ríkisstjórnar eða annarra hagfræðinga fær að svara þeirri ábendingu Más að frekar eigi að beita aðhaldi í ríkisfjármálum en að hækka vexti. Þetta er pólitískt hlaðin afstaða sem verðskuldar andmæli eða a.m.k. víðara samhengi. Framsetningin er slík að sjónarmið eins manns birtist sem aðalatriði fréttarinnar án þess að lesandinn fái annan viðmiðunarpunkt.

Greinin er í raun endursögn á frétt Morgunblaðsins, sem er sérstaklega tekið fram, og dregur það úr sjálfstæði fréttaflutningsins. Heimildakeðjan er gegnsæ að því leyti, en blaðið bætir lítilli eigin fréttaöflun við, fyrir utan yfirlýsingu um veiðifjölda sem byggir á eigin athugun fréttastofu. Kristján Loftsson er eina röddin í fréttinni; engin viðbrögð eru sótt til umhverfisverndarsamtaka, sérfræðinga í næringu eða matvælaframleiðslu, né til stjórnvalda sem hafa eftirlit með hvalveiðum. Fullyrðing Kristjáns um að járnskortur hrjái þriðjung mannkyns er sett fram án frekari heimilda eða samhengis. Jafnframt er ekki spurt frekar um hagkvæmni, regluverksleg atriði eða markaðsforsendur bætiefnaframleiðslunnar. Tilvísun í ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar styrkir þó efnislega umgjörð fréttarinnar. Í heild sinni er þetta stutt og beinlínis afgreidd frétt sem hefði bæst verulega við með fleiri heimildum og gagnrýnni nálgun á fullyrðingar forstjórans.

Greinin er í raun réttarsalsfrétt og styrkur hennar felst í því að blaðamaður er greinilega viðstaddur aðalmeðferðina og miðlar beint af hljóðupptökum sem lagðar eru fram sem sönnunargögn. Þetta er frumheimild af verðmætum toga. Nafngreindir sakborningar, skýrt tilgreind ákæruatriði og tilvísun í opinber réttarfarsgögn gefa lesandanum möguleika á að sannreyna efnið. Hins vegar er verulegur ágalli á jafnvæginu: greinin er nær alfarið byggð á sönnunargögnum ákæruvaldsins, einkum hljóðupptökunum sem styðja sakargiftirnar. Ekkert kemur fram um afstöðu verjenda eða rökstuðning sakborninga umfram að þeir neituðu sök við þingfestingu. Í réttarsalsfrétt af þessu tagi, þar sem málið er ekki dæmt, væri eðlilegt að víkja að sjónarmiðum varnaraðila, jafnvel þótt ekki sé hægt að fá viðtöl. Framsetningin hallar þannig verulega í átt að sakfellingu áður en dómur er fallinn. Fyrirsögnin er tilvitnun úr hljóðupptöku sakbornings, sett fram eins og hótun, sem eykur á þá ásýnd. Einnig má benda á notkun orðsins „arabadjöfulinn" sem er beint tilvitnað úr upptöku; samhengið er skýrt en engin umgjörð er sett utan um þá orðnotkun frá blaðamanns hálfu. Á heildina litið er hér um raunverulega fréttamennsku að ræða en jafnvægisleysi og framsetning sem ýtir undir sakfellingu draga úr gæðum greinarinnar.

Greinin er birt sem ritstjórnarefni en les frekar eins og samantekt á Facebook-þráði. Engin sjálfstæð heimildaöflun á sér stað; allt efnið er sótt í opinbera grein Hannan í Telegraph og athugasemdir á Facebook-síðu Hannesar Hólmsteins. Enginn aðili er spurður álits, ekkert samhengi er veitt um stöðu ESB-viðræðna á Íslandi og ekkert er gert til að sannreyna eða setja í samhengi fullyrðingar Hannan eða Felix Bergssonar. Framsetningin er afar einhliða: fyrirsögnin og meginefnið gefa Felix Bergssyni mestan sess og lesandinn fær nánast eingöngu hans túlkun á málinu, á meðan afstaða Hannan er dregin saman án þess að rökum hans sé gefinn sanngjarn vettvangur. Til marks um yfirborðskennd efnisins er hvergi fjallað um kosti eða galla ESB-aðildar eða metið hvort rök Hannan standist skoðun. Þetta er veik blaðamennska, jafnvel þótt greinin sé birt sem ritstjórnarefni, því ekkert mat eða greining kemur frá blaðamanninum sjálfum; hann miðlar aðeins Facebook-umræðu.

Hér er um blandaða tegund að ræða: greinin er kynnt sem ritstjórnarefni en er í eðli sínu endursögn á aðsendri skoðanagrein eins aðila. Kristín Vala fær nánast allt rýmið til að setja fram fullyrðingar sínar, sumar nokkuð villandi í framsetningu. Til dæmis er fullyrðingin um að „enginn ESB-her sé til og engin áform séu um slíkan" umdeild; umræða um sameiginlegt evrópskt varnarmál á sér langa sögu og nýlegar yfirlýsingar leiðtoga ESB hafa fært hana á ný blað. Sömuleiðis er samanburðurinn við Brexit einföldun sem ekki er settur í samhengi af blaðamanni. Ekkert gagnsjónarmið er sótt, enginn sem er á öðrum buxum fær að svara, og engin sjálfstæð staðreynd er könnuð af ritstjórninni. Framsetningin er einhliða: blaðamaðurinn gegnir hlutverki boðbera en ekki gagnrýnins miðlara. Ef ætlunin var að birta skoðanagrein ætti það að koma skýrar fram; ef ætlunin var fréttaflutningur vantar mikið upp á jafnvægi og heimildavinnu.

Greinin er birt sem skoðun, og höfundur er nafngreindur sem varaþingmaður Samfylkingarinnar; gagnsæið er fullnægjandi. Sem pólitískt ávarp er textinn einsleitur í rökstuðningi: hann dregur nánast eingöngu fram möguleg jákvæð áhrif ESB-aðildar á landsbyggðir, án þess að bera saman eða viðurkenna gagnrök í efnislegu samhengi. Tilvísun í greiningu Þórodds Bjarnasonar er metnaðarfyllsta heimildin, en hún er óljós að uppruna; lesandinn fær ekki að vita hvar greiningin birtist eða á hvaða forsendum tölurnar byggjast. Tölurnar um tvöföldun framlaga úr tveimur milljörðum í sex og fimmföldun heildartölu í níu til tíu milljarða eru nógu sértækar til að krefjast betri tilvísunar, þó ekki sé hægt að fullyrða að gögn séu ekki til staðar í undirliggjandi riti. Hins vegar staðfestir Þóroddur sjálfur í greininni að pólitískur vilji sé óljós, sem höfundur nefnir en yfirgefur fljótt. Sem skoðanagrein er rökstuðningurinn á köflum einfaldaður: fullyrðingin um að „aðeins ein leið" sé til að vita hvað felist í samningi er hægt að deila um, þar sem áhrif á sjávarútveg og landbúnað eru nokkuð vel þekkt af fordæmum annarra ríkja. Greinin sinnir hlutverki sínu sem pólitískt skoðanamál, en efnisleg dýpt er takmörkuð og rökin eru frekar yfirborðskennd miðað við mikilvægi viðfangsefnisins.

Þetta er í grunninn viðtalsgrein þar sem Watson fær rúman vettvang til að útskýra og réttlæta aðgerðir sínar, eins og fyrirsögnin gefur reyndar til kynna. Blaðamaðurinn sýnir ákveðna fagmennsku með því að draga inn andstæð sjónarmið: vísað er í gagnrýni á samtökin, í ummæli Ásgeirs Þórs Ásgeirssonar aðstoðarlögreglustjóra um sönnunargögn og rannsókn málsins, og í upplýsingar frá Helga Þorsteinssyni Silva um brottflutning áhafnarmeðlima. Þetta jafnvægi er þó takmarkað; enginn fulltrúi stjórnvalda eða hvalveiðiiðnaðarins fær bein ummæli til að svara þeim fjölmörgu ásökunum sem Watson setur fram, til dæmis um að Landhelgisgæslan hafi gefið hvalveiðiskipum upplýsingar um staðsetningu Bandero, eða að gögn hafi verið gerð upptæk án heimildar. Þessar fullyrðingar eru alvarlegs eðlis og verðskulda andsvör.

Fram kemur óstaðfest fullyrðing Watsons um að alþjóðadómstóllinn í Haag hafi árið 2014 staðfest að hvalveiðar séu ólöglegar samkvæmt alþjóðlegum lögum. Líklegast er hér átt við dóm ICJ í máli Ástralíu gegn Japan um hvalveiðar í Suðurhafi, en sá dómur sneri að japönskum hvalveiðum undir yfirskini vísindaveiða, ekki hvalveiðum almennt. Blaðamaðurinn hefði átt að setja þessa fullyrðingu í samhengi í stað þess að leyfa henni að standa án athugasemda. Greinin er vel rituð og skipulögð sem viðtalsgrein, en heildarmyndin hallar verulega í átt að sjónarmiðum Watsons.

Greinin er nánast alfarið byggð á sjónarmiðum Tinnu Bessadóttur. Hún fær ítarlegt tilvitnanarými til að lýsa upplifun sinni og ásakanir hennar um hugverkastuld standa að mestu óhaggaðar. Hafnarfjarðarbær fær einungis stutta málsgrein úr tilkynningu, þar sem vísað er til þess að álfahátíð hafi verið haldin af öðrum aðila árið 2014, sem er raunar veigamikil staðhæfing sem blaðamaður hefði átt að kafa dýpra í. Ef bærinn styrkti sambærilega hátíð þremur árum áður en Tinna hóf sína, veikir það hugverkakröfu hennar verulega, en þetta er ekki skoðað frekar. Einnig er hugtakið „einkaleyfi" notað þar sem líklega er átt við vörumerkjaskráningu, sem er allt annar hlutur lagalega séð. Blaðamaður hefði átt að afla sjálfstæðrar lögfræðilegrar skoðunar á því hvort hér sé á annað borð um hugverkastuld að ræða í lagalegum skilningi. Framsetningin heldur sig nálægt sjónarhóli Tinnu og titillinn sjálfur er tilvitnun í hana, sem gefur henni forræði yfir frásögninni.

Greinin er birt sem lesendagrein og skoðun, og ber að meta hana á þeim forsendum. Höfundur nýtir sögulegar hliðstæður af sómasamlegri kunnáttu: hann vísar til þjóðveldisaldar, dönsku einokunarinnar, Jónasar Hallgrímssonar og fyrsta formanns Sjálfstæðisflokksins. Tilvitnunin í formanninn um skandinavíska myntbandalagið er áhugaverð og gefur textanum ákveðna ritstjórnarlega þyngd; hún virðist komin úr þingsögu eða ræðum og er í grundvallaratriðum sannreynanlegt efni. Hins vegar er röksemdafærslan frá sögulegum einokunartíma Dana yfir í aðstæður nútímans býsna gloppótt. Höfundur segir að formenn Sjálfstæðisflokksins verji „einokun og áframhald á samráði í stað öflugrar samkeppni" en nefnir ekkert tiltekið dæmi, engan atburð, enga stefnu og engar tölur sem styðja þá fullyrðingu. Lesandinn veit ekki hvað nákvæmlega er átt við: er um að ræða EES-samninginn, krónu og gengi, samkeppnismál á tilteknum mörkuðum, eða eitthvað annað? Söguleg greining er vel saman komin en nútímagreiníngin er einungis yfirlýsing. Sem skoðanagrein er þetta læsilegt, en sem rökfærsla er hún ófullnægjandi á lykilstað: þar sem sagan á að mæta samtímanum brestur rökin.

Þetta er í raun málgagn; Facebook-færsla eins stjórnmálamanns endurbirt sem frétt án nokkurs fréttamannlegs innleggs. Sigmundur Davíð er eina heimildin og engin tilraun er gerð til að sannreyna fullyrðingar hans, til dæmis um stöðu EES-samningsins eða varnarsamstarfið við Bandaríkin. Þessar staðhæfingar eru efnislega umdeilanlegar og krefjast þess að aðrir fái að svara, hvort sem það eru fræðimenn, stuðningsmenn aðildar eða ráðuneyti. Framsetningin er einhliða: fyrirsögnin tekur undir sjónarmið Sigmundar án fyrirvara og notar beint tilvitnun hans sem lokaorð greinarinnar. Fréttamiðillinn virðist líta á sig sem millilið á milli samfélagsmiðlainnleggs og lesandans, en bætir ekki við samhengi, gögnum eða gagnrýni. Slíkt er ekki fréttamennska heldur áróður í búningi frétta.