Íslenska þjóðin hafnar aðildarviðræðum við Evrópusambandið
Frétt sem skilar niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið, með tölum úr öllum kjördæmum og kjörsókn. Framsetningin er skýr og gagnsæ um hvað er talið, en hvergi er nefn…
Tölurnar eru þéttar og vel uppsettar: heildaratkvæði, hlutföll og kjörsókn í hverju kjördæmi, auk þess að fréttin tekur beinlínis fram að hlutföllin séu af greiddum atkvæðum og að auðir og ógildir seðlar séu utan þeirra. Sá fyrirvari er fagmannlegur og oftar sleppt en ekki.
Það sem vantar er einfalt: nafn heimildarinnar. Hvergi er vísað til landskjörstjórnar, kjörstjórna kjördæmanna eða opinberrar talningarsíðu, þótt lesandinn geti í reynd flett tölunum upp. Í tilviki niðurstaðna sem eru opinber gögn er þetta minni háttar brotalöm, en hún er samt brotalöm.
Fyrirsögnin gengur lengra en tölurnar. Munurinn er 5,6 prósentustig og skýr, en „íslenska þjóðin hafnar“ er sterkari framsetning en 52,8 prósent gefa tilefni til; hlutlausara hefði verið að nefna niðurstöðuna sjálfa. Þá er engin tilraun gerð til að setja úrslitin í samhengi: hver réttarstaða niðurstöðunnar er, hvort hún bindi stjórnvöld, eða viðbrögð nokkurs málsaðila. Sem hraðfrétt á talningarnótt er það skiljanlegt. Sem sjálfstæð frétt er hún þunn.
52,8% sögðu nei við að hefja á ný aðildarviðræður við ESB
Fréttavakt um lokatölur þjóðaratkvæðagreiðslunnar um endurupptöku aðildarviðræðna við ESB, með kjördæmaskiptingu og fyrstu viðbrögðum. Umfjöllunin er skýr og tímanleg en tölurnar stemma ekki innbyrðis og aðeins ein rödd fær að hljóma.
Kjarnatalan gengur ekki upp. Greinin segir að 52,8% hafi sagt nei og 47,7% já, sem er 100,5%. Í frétt þar sem allt fréttagildið hangir á tveimur hundraðshlutum er þetta ekki smávægilegt hnökur heldur einmitt það sem lesandinn kom til að fá rétt. Þar við bætist stafsetningarvillan „aðilidarviðræður“ í sömu málsgrein, sem styrkir ekki tilfinninguna fyrir yfirlestri.
Heimildin fyrir tölunum er hvergi nefnd. Kosningaúrslit eru opinber gögn og krefjast ekki mikillar tilvísunar, en það kostar eina setningu að segja hvort tölurnar komi frá kjörstjórnum einstakra kjördæma eða landskjörstjórn, sérstaklega þegar lokatölur eru nýkomnar og skekkjumörk niðurstöðunnar eru þröng.
Eina viðbragðið sem birtist er fánamynd og orð formanns Sjálfstæðisflokksins, það er að segja sigurhliðin. Fréttavaktarsniðið réttlætir að viðbrögð berist smám saman, og ritstjórnin lofar sjálf að ræða við stjórnmálamenn og fræðimenn. Samt hefði mátt sækja eina rödd úr já-fylkingunni áður en þetta var birt. Innskotið „Svo mörg voru þau orð“ er líka ritstjórnarleg athugasemd sem á lítið erindi í hlutlausa framvindufrétt.
Kolbrún Bergþórsdóttir skrifar: Ríku Íslendingarnir
Skoðanapistill Kolbrúnar Bergþórsdóttur um árlega birtingu tekjulista og afstöðu til auðs. Röksemdafærslan er hófstillt og höfundur gerir eigin afstöðu skýra, en pistillinn endar á ósannreynanlegri ás…
Pistillinn er birtur sem skoðun, og það gefur höfundi eðlilegt frelsi til afstöðu. Innan þess ramma er margt vel gert: Kolbrún byggir á eigin reynslu af ritstjórnum sem unnu þessa lista, lýsir viðbrögðum þeirra sem birtust á þeim og dregur ekki dul á að hún sér ekkert athugavert við að ávaxta fé eða taka við arfi. Sjálfsgagnrýnin, „kannski er sú sem þetta skrifar ekki nógu vinstri sinnuð“, er heiðarleg og styrkir textann.
Síðasta efnisgreinin fellur hins vegar úr þeim gír. Þar er kosningabarátta nei-hreyfingarinnar sögð hafa byggst „á ómerkilegheitum og lygum“ og auðmenn sagðir hafa fjármagnað hana. Engin nöfn, engar tölur, engin tilvísun í uppgefna fjármögnun eða dæmi um ósannindin. Lesandinn getur ekki sannreynt neitt af þessu innan pistilsins, og fullyrðingin er langt sterkari en allt annað sem höfundur leyfir sér.
Fyrirsagnirnar sem vitnað er í eru sömuleiðis ómerktar miðlum, þótt þær séu notaðar sem sönnunargagn um umfjöllunarhefðina. Smávægilegt, en óþarft. Hófstillt pistill sem grefur undan sjálfum sér í lokin.
Nei-sinnar fagna en Já-fólk svekkt - Hamingjuóskir frá heimsfrægum fjandvini ESB og kallað eftir breyttri utanríkisstefnu
Samantekt á viðbrögðum við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um aðildarviðræður við ESB, byggð nær eingöngu á færslum á samfélagsmiðlum. Nafngreindir talsmenn beggja fylkinga fá orðið, en fréttin b…
Áberandi galli: hvergi í allri greininni er sagt hver niðurstaðan var í tölum. Enginn hlutfallslegur munur, ekkert um kjörsókn, engin tilvísun í landskjörstjórn. Lesandi sem kemur að þessari frétt fyrst fær viðbrögðin en ekki fréttina sjálfa; ein setning með opinberum tölum hefði kostað ekkert.
Uppbygging heimilda er ójöfn. Nei-hliðin fær nafngreinda talsmenn með löngum, yfirveguðum tilvitnunum. Já-hliðin fær líka nafngreindar raddir, Snærós, Magnús Árni, Hallgrímur, en fyrir utan þær eru fjórar tilvitnanir án nokkurs höfundar, þar á meðal „við erum aumingjar og fífl“ og „bændur eru enn og aftur að eyðileggja Ísland“. Nafnlausar upphrópanir birtast aðeins á annarri hliðinni. Þar hallar framsetningin, hvort sem það var ætlunin eða ekki.
Inngangar blaðamannsins eru mettaðir af mati: Jens Garðar „var ekki að monta sig“, Hannes er „hæstánægður“, aðrir „bera sig vel“. Þá gengur langur óskalisti Hannesar um utanríkisstefnu, fríverslun við Bandaríkin og Brasilíu, hlutverk Írlands, óáreittur í gegn án nokkurs mótsvars.
Hvergi er tilgreint af hvaða miðli færslurnar eru tíndar eða hvenær.
Næstu dagar í pólitíkinni gætu orðið súrir og skrýtnir
Heimildin nær í Björn Inga Hrafnsson, aðstoðarmann formanns Miðflokksins, á kosninganótt og byggir alla fréttina á viðtalinu við hann. Frásögnin er frumheimild og eignun er skýr, en engin gagnrödd kem…
Fyrirsögnin er tilvitnun í aðstoðarmann formanns Miðflokksins og fréttin öll er ein rödd. Það er ekkert athugavert við eiginlega viðbragðsfrétt á kosninganótt, og Heimildin vann viðtalið sjálf, sem er kostur: heimildin er nafngreind, staða hennar tilgreind og lesandinn veit hverjum hann hlustar á.
Vandinn er samsetningin. Fullyrðingin um að „einn stjórnarflokkurinn sé búinn að vera í felum“ og að niðurstaðan hjálpi ríkisstjórninni ekki er beinlínis umdeilanleg túlkun frá pólitískum andstæðingi, og hún fær að standa án athugasemda eða viðbragða frá stjórnarliðum. Þá vísar viðmælandinn í kannanir sem sýni nei-inu vaxandi ásmegin; blaðamaðurinn nefnir hvorki hver mældi, hvenær né hversu mikið. Slík tala er ódýr að staðfesta og hefði styrkt fréttina.
Upplýsingar um sjálfa niðurstöðuna eru rétt settar fram og tímasetning kosninganna nefnd sem umdeild. Betri útgáfa af þessari frétt hefði fengið eina setningu frá stjórnarflokki eða hlutlausum stjórnmálafræðingi, eða að minnsta kosti tilgreint að viðbragða hafi verið leitað. Frumvinna, gagnsæ eignun, en einsleit raddflóra.
Almenningur sagður ekki nógu greindur fyrir þjóðaratkvæðagreiðslur - Auðvaldið hafni samfélagi fyrir alla - Gagnkvæmar ásakanir um fjáraustur og hvatt til afsagna valkyrjanna
DV tekur saman Facebook-skrif um úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar um ESB-viðræður. Nafngreindir menn eru vitnaðir orðrétt, en innan um eru einnig nafnlausar athugasemdir og ósannreyndar ásakanir um er…
Alvarlegasti gallinn liggur í tilvitnunum Hannesar Hólmsteins. Þar eru nafngreindir háskólamenn, Baldur Þórhallsson og Guðmundur Hálfdanarson, sagðir hafa „þegið stórfé í styrki frá ESB“ og RÚV „stórkostlegar fúlgur“. Þetta eru tilteknar, umdeildar fullyrðingar um trúverðugleika nafngreinds fólks og stofnana. Blaðamaðurinn hvorki sannreynir þær í opinberum styrkjaskrám né leitar viðbragða þeirra sem bornir eru sökum. Fullyrðingarnar eru einfaldlega endurfluttar.
Síðan eru fjórar tilvitnanir um að ráðherrar eigi að segja af sér, þar sem þeir eru kallaðir „skvísur“ og „dömur“, birtar án nokkurrar heimildar. Lesandinn veit ekki hver talar, hvar eða hvenær. Sama gildir um tilvitnanir já-sinna. Nafnlaus Facebook-ummæli í ritstjórnarefni eru ekki heimild, þau eru fylling.
Verkið hefur sitt: nafngreindir stjórnmálamenn úr fleiri en einni átt fá orðið og bæði sjónarhorn koma fram. En ekkert eigið starf liggur að baki, ekkert samtal, engin sannreynsla. Þetta er endurvinnsla samfélagsmiðlaefnis undir merkjum fréttaskýringar, og þar sem sá texti inniheldur ásakanir á nafngreint fólk verður fjarveran á sannreynslu að efnislegum galla, ekki bara stílbragði.
Hliðarveröld fjármálaráðherra
Fastur ritstjórnardálkur Viðskiptablaðsins sem gagnrýnir fjármálaráðherra fyrir að afneita ábyrgð ríkisstjórnarinnar á verðbólgu og fyrir loforð um hallalaus fjárlög. Pistillinn styðst við vaxtaákvörð…
Greinin er birt sem fastur ritstjórnardálkur og verður því metin á forsendum skoðanaskrifa, ekki heimildajafnvægis.
Burðarásinn í röksemdinni er setningin um að áætlanir um hallalaus fjárlög byggi á brostnum forsendum. Hún er hins vegar aldrei útfærð. Í stað þess að nefna hvaða forsenda hafi brostið, hvort um sé að ræða hagvaxtarspá, tekjuáætlun eða launaþróun, er vísað til þess að á þetta hafi „margoft“ verið bent. Sú tilvísun í eigin fyrri skrif er ekki rökstuðningur og lesandinn hefur enga leið til að staðreyna hana innan pistilsins.
Annað atriði er framsetning orða seðlabankastjóra sem „það sem flestallir vissu“. Þar er umdeild greining á verðbólguhvötum gerð að sjálfsögðum sannindum og engum öðrum skýringum, húsnæðismarkaði, alþjóðlegu verðlagi eða samningum á almennum markaði, er gefið rúm. Höfundur má vissulega taka afstöðu, en það styrkir dálk að viðurkenna að greiningin sé valin, ekki gefin.
Góð fyrirsögn og skarpur lokapunktur. Efnislega hefði dálkurinn þolað eina tölu til að standa undir sér.
Segir Sólveigu Önnu hafa verið fullfrjálst að berjast fyrir nei en gerir alvarlegar athugasemdir við félagsskapinn
DV endurbirtir Facebook-pistil Þrastar Ólafssonar þar sem hann gagnrýnir Sólveigu Önnu Jónsdóttur fyrir samstarf við „stórauðvaldið“ í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Fréttin er nær eingöngu lan…
Uppspretta fréttarinnar er Facebook-færsla, ekki opinbert erindi eða yfirlýsing, og DV bætir í raun engu við nema tveimur gagnlegum skýringarinnskotum um Guðmund J. Guðmundsson og Albert Guðmundsson. Sú viðbót er virðingarverð; hún nægir samt ekki til að réttlæta að pistill eins manns birtist sem frétt á ritstjórnarefni miðilsins.
Þyngsta athugasemdin er sú að Sólveig Anna Jónsdóttir er hér nafngreind og sökuð um að hafa gengið „alltof langt“ í félagsskap við auðmenn, án þess að hún fái orðið. Hvergi er tekið fram að reynt hafi verið að ná í hana. Þar með fær lesandinn eina hlið á umdeildu máli sem varðar mannorð tiltekins forystumanns.
Einnig vantar grundvallarsamhengi: hvergi er skýrt um hvað þjóðaratkvæðagreiðslan snerist eða hver niðurstaðan var í tölum. Fullyrðingar um „ótakmarkað fjármagn“ og krónuna sem „svikamillu“ standa óáreittar, án nokkurs mótvægis eða staðfestra heimilda. Blaðamaðurinn hefði getað hringt eitt símtal, dregið saman kjörtölur og spurt á móti. Ekkert af því var gert.
Skellir hurðinni: „Þá verðið að sjá um ykkur sjálf“
Fréttin er byggð á einni setningu úr færslu Kolfinnu Baldvinsdóttur á samfélagsmiðli, sem er túlkuð sem tilkynning um að hún sé á förum frá Íslandi. Ekkert er haft eftir henni sjálfri umfram tilvitnun…
Ein setning úr opinberri færslu er allt sem heldur þessari frétt uppi, og hún er sett fram sem yfirlýsing um búferlaflutninga. Millifyrirsögnin „kveður nú Ísland“ og fyrirsögnin „Skellir hurðinni“ ganga langt út fyrir það sem tilvitnunin sjálf sannar; hún gæti allt eins verið orðræða um vonbrigði. Þarna hefði nægt eitt símtal eða skilaboð til að spyrja hvað hún meinti. Það var ekki gert.
Túlkunin er sett fram í röddu blaðamannsins, ekki sem tilgáta: „virðist ekki par sátt“, „lýsir ákveðni uppgjöf gagnvart einangrunarstefnu“. Þar er blaðamaðurinn farinn að leggja viðfangsefninu skoðanir í munn.
Æviatriðin, heimildamyndin frá 2015 og sýningin á Evrópuþinginu 2016, eru sannreynanleg í grunninn en hvergi er tilgreint hvaðan þau eru komin. Hvorki er hlekkjað í færsluna sjálfa né tilgreint á hvaða vettvangi hún birtist, svo lesandinn getur ekki gengið að frumheimildinni.
Þetta er endurvinnsla á færslu einstaklings, klædd í fréttaform. Miðillinn hafði enga skyldu til að endurbirta hana óbreytta, og því þurfti eitthvað að koma til viðbótar. Það vantar.
Kjósendur á lokasprettinum: „Ég bara gleymdi þessu“
Létt götuviðtal frá tveimur kjörstöðum í Reykjavík á lokastundum þjóðaratkvæðagreiðslunnar um ESB-viðræður, unnið upp úr innslagi fréttamanns Sýnar. Frumheimildin er eigin vinna á staðnum, en efnið er…
Vinnan er á staðnum og það skiptir máli: fréttamaður mætti í Ráðhúsið og í Hagaskóla og talaði við fólk á síðasta klukkutímann. Í þessari tegund efnis, stemmningsviðtölum á kjördegi, er nafnleynd viðmælenda venja og ekki aðfinnsluefni.
Alhæfingin er hins vegar of ríflega orðuð. „Flestir kjósendur voru sammála um að það hefði ekki tekið þá langan tíma að gera upp hug sinn“ er sett fram sem niðurstaða þegar undirstaðan eru þrjú eða fjögur samtöl. Síðar í textanum er þetta réttilega bundið við þá sem fréttamaðurinn ræddi við; sú varfærni hefði átt að vera í innganginum líka.
Athyglisvert er að sú eina afstaða sem kemur fram með efnislegum rökum er andstaða við Evrópusambandið. Aðrir viðmælendur tala í almennum orðum um innsæi og næstu kynslóð. Í umfjöllun um umdeilda atkvæðagreiðslu hefði mátt leita jafnvægis í úrvalinu, jafnvel í svo léttu formi. Þá vantar allan grunn: hvað var kosið um, hver kjörsóknin var, hvenær tölur bárust. Læsilegt, en rýrt.
Snorri enn bjartsýnn þrátt fyrir stöðuna
Stutt viðbragðsfrétt af kosninganótt þar sem Snorri Másson, varaformaður Miðflokksins, metur fyrstu tölur úr þjóðaratkvæðagreiðslu. Heimildarmaður er einn og nafngreindur, tölurnar eru opinberar, en f…
Ein rödd ber alla fréttina, og hún er úr annarri fylkingunni. Það er í sjálfu sér eðlilegt snið á kosninganótt: fjölmiðlar safna viðbrögðum frá báðum hliðum jafnóðum. Vandinn er að þessi tiltekna frétt stendur ein og sér og lesandi fær enga vísbendingu um að viðbragð frá „já“ hliðinni sé væntanlegt eða til.
Alvarlegri er þó millikaflinn þar sem blaðamaður endursegir mat Snorra í eigin orðum: að þjóðin sé tvískipt og að „gríðarlegur stuðningur“ sé við neiið. Þarna rennur saman mat viðmælanda og frásögn miðilsins, á sama tíma og talan sem fréttin sjálf birtir sýnir já yfir. Fullyrðingin um að ungt fólk hafi sameinast um málstaðinn er sömuleiðis látin standa án nokkurs samanburðar við skoðanakannanir, þótt viðmælandinn vísi sjálfur til þeirra.
Upprunatölurnar eru opinberar og sannreynanlegar, orðréttar tilvitnanir eru skýrt merktar og fréttin gerir ekki meira úr sér en efni standa til. Hún er nothæf, en hráefnið hefði þolað eina spurningu í viðbót.
Vonar að niðurstaðan kjúfi ekki þjóðina eða skilji eftir sig sár
Viðtal við Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra á kvöldi þjóðaratkvæðagreiðslunnar um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Fréttin byggir á beinum tilvitnunum í nafngreindan heimildarmann og spurni…
Sterkasti þátturinn er sá einfaldasti: nafngreindur heimildarmaður, orðréttar tilvitnanir og spurningar blaðamanns birtar með svörunum. Lesandinn sér hvað var spurt og hvað var svarað, sem er meira en fæst í mörgum viðtölum af þessu tagi. Hér er ekkert endurunnið úr öðrum miðli.
Verra er að fréttin fullyrðir í fyrirsögn og upphafi að staðan sé „hnífjöfn“ án þess að nokkur tala fylgi, hvorki úr talningu, útgönguspá né skoðanakönnun. Sama gildir um kjörsóknina, sem sögð er mikil en aldrei mæld. Þetta eru upplýsingar sem lágu fyrir hjá landskjörstjórn og hefði verið létt að skjóta inn. Ummælin um hótanir gegn Þorgerði Katrínu eru sömuleiðis endursögn forsætisráðherra á reynslu annars manns, án tilvísunar í fyrri umfjöllun um málið.
Frágangurinn dregur niður. Miðja fréttarinnar er samandreginn útdráttur sem virðist myndatexti eða inngangur, felldur inn í meginmálið, og hluti tilvitnana er án gæsalappa svo orð ráðherra og texti blaðamanns renna saman. Framsetningin er hlutlaus; hér er ekkert flokkspólitískt hallamál. Snyrtilegri ritstjórn hefði lyft þessu.
Allt hnífjafnt í Kraganum samkvæmt fyrstu tölum
Stutt kosningavökufrétt Vísis um fyrstu tölur í Suðvesturkjördæmi í þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður. Talan er sögð hnífjöfn, 9900 já og 9900 nei af 19.800 töldum atkvæðum, og gefið upp hvenær næ…
Tölurnar sjálfar kalla á aðgát sem blaðamaðurinn sýnir ekki: 9900 á móti 9900, og núll auðir og ógildir seðlar. Svo hnífjafnar og sléttar tölur eru óvenjulegar og hefðu átt að fá eina varúðarsetningu, eða að minnsta kosti nafngreinda heimild. Hvergi er sagt hver tilkynnti tölurnar; kjörstjórn Suðvesturkjördæmis er hvergi nefnd, þótt myndatexti staðsetji talninguna í Kaplakrika.
Samhengið sem mestu skiptir vantar líka. Tæp fjórðungur atkvæða á kjörskrá er talinn, en lesandinn fær ekki að vita það hlutfall og engin varnaðarorð um að fyrstu tölur byggi oft á utankjörfundaratkvæðum og séu ekki áreiðanleg spá um endanlega niðurstöðu. Í kjördæmi þar sem staðan er sögð jöfn er þetta ekki smáatriði.
Að öðru leyti gerir fréttin það sem hún á að gera. Kjörskrártalan er rétt tilgreind, tímasetningar næstu talna eru skýrar og engin tilraun er gerð til að draga pólitíska ályktun af tölunum. Framsetningin er hlutlaus. Þetta er nægjanlegt hraðefni, en hefði batnað verulega með nafngreindri heimild og einni setningu um fyrirvara.
„Alveg lygilegt“
Kosningavökufrétt þar sem einn nafngreindur sérfræðingur, Vilborg Ása Guðjónsdóttir, les í fyrstu tölur úr þjóðaratkvæðagreiðslu. Talnagrunnurinn er opinber og Gallup-könnun er nefnd með tölum, en fré…
Sterkasti þátturinn er nákvæmnin í talnameðferðinni: hlutföllin 51,2 á móti 48,8 eru sett í samhengi við tiltekna Gallup-könnun með sínum eigin tölum, og fréttin bendir sérstaklega á að munurinn í könnuninni hafi ekki verið marktækur. Þar bætir blaðamaðurinn við gagnlegri fyrirvaragrein sem hefði auðveldlega getað fallið út. Sama gildir um áminninguna um metfjölda utankjörfundaratkvæða.
Hitt vantar. Aldrei er sagt beinum orðum hvað atkvæðagreiðslan snýst um; lesandinn þarf að ráða það af setningu langt niðri um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þá er engin tímasetning á tölunum, sem er grundvallaratriði í frétt sem eldist á klukkutíma.
Efnislega dregur það úr fréttinni að ein rödd fær að standa ómótmælt, líka þegar hún fer út fyrir talnalestur. Fullyrðingin um að síðustu mánuðir hafi verið „mjög hollir og góðir fyrir lýðræðið“ er gildisdómur, ekki greining, og orðalag um „grýtta leið að mögulega fullri aðild“ gefur til kynna afstöðu viðmælandans. Á kosninganótt er ein rödd skiljanleg; önnur rödd hefði samt kostað eitt símtal.
Vill taka fyrsta skrefið að afnámi verðtryggingar fyrir áramót
Stutt frétt byggð á beinum tilvitnunum í forsætisráðherra um áform um frumvarp sem dregur úr vægi verðtryggingar fyrir áramót. Heimildin er nafngreind og orðrétt, en engin önnur rödd kemur að málinu og efnisatriði frumvarpsins eru óskýrð.
Kristrún Frostadóttir er nafngreind heimild og orð hennar birtast orðrétt, sem er grunnkrafa uppfyllt. En fréttin er í reynd einsleit endursögn: ráðherrann fær að setja fram bæði greininguna og lausnina án þess að nokkur annar sé kallaður til. Í máli sem varðar húsnæðislán tugþúsunda væri lítið verk að fá viðbrögð frá hagfræðingi, Samtökum atvinnulífsins eða ASÍ, sérstaklega þar sem ráðherrann nefnir sjálf að samkomulag við vinnumarkaðinn sé forsenda.
Fullyrðingin um að verðbólgan hafi ekki mælst hærri í um tvö ár er sett fram án tilvísunar í Hagstofuna. Talan er vissulega opinber og aðgengileg, en þegar hún er kjarninn í fréttinni ætti mælingin að vera nefnd við nafn.
Athygli vekur einnig að sterkar staðhæfingar ráðherrans, meðal annars að verðtrygging sé „einstök“ í heimssamhengi og að verðtryggð lán jafngildi lántöku á eigin húsnæði, fara óprófaðar áfram. Þarna hefði stutt samhengi frá blaðamanni skipt máli. Framsetningin fylgir ríkisstjórnarsjónarhorninu án sýnilegs mótvægis, þótt orðavalið sé hlutlaust.
„Hefði viljað meira afgerandi stuðning við Nei-ið í fyrstu tölum“
Stutt viðbragðsviðtal af kosningavöku Nei-liða þar sem formaður Ungra sjálfstæðismanna bregst við fyrstu tölum. Heimildarmaður er nafngreindur, viðtalið er eigin vinna miðilsins og myndskeið fylgir, e…
Formið er skýrt: viðbragðsviðtal á kosningavöku, tekið af nafngreindum fréttamanni á staðnum og með myndskeiði. Það er raunveruleg vettvangsvinna og heimildarmaðurinn er ekki bara nafngreindur heldur líka staðsettur pólitískt, sem lesandinn þarf til að vega orð hans.
Gallinn liggur í því sem ekki er sagt. Fréttin fullyrðir að „mikill munur" sé á tölum af landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu án þess að birta eina einustu tölu, þótt Vísir sé á sama tíma að birta hlutfallstölur úr hverju kjördæmi í öðrum fréttum. Ein setning með tölum hefði kostað ekkert. Þá er staðhæfing viðmælandans um afstöðu ungs fólks hjá Gallup og Maskínu endurbirt hrá; blaðamaður hefði getað skotið inn hvaða kannanir um ræðir og hvaða niðurstöður.
Einsleit raddflóra er ekki alvarleg í þessu formi, enda birtir miðillinn samhliða viðbrögð úr hinni fylkingunni. Verra er frágangurinn: tvær augljósar innsláttarvillur í beinum tilvitnunum. Beinar tilvitnanir á að lesa yfir, líka klukkan hálf eitt um nótt.
„Oft verið hitamælir á hvað er í gangi“
Fréttin er endursögn á beinni útsendingu RÚV á kosninganótt þar sem forsætisráðherra svarar spurningum um niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Heimildin er nafngreind og útsendingin tilgreind, en efn…
Uppruninn er skýr: mbl.is segir beint að þetta hafi komið fram í máli Kristrúnar í beinni útsendingu á RÚV. Það er heiðarleg framsetning og sú tegund hraðvinnslu sem kosninganótt kallar á. Á hinn bóginn er þetta endursögn á viðtali annars miðils, og lesandinn fær aðeins tvær beinar tilvitnanir í heilli frétt sem að öðru leyti er umorðun blaðamannsins.
Þar er versti hnökurinn. „Gaf Kristrún til kynna að hún hefði fengið einhverjar hótanir“ er óskýr framsetning um alvarlegt mál. Hótanir gegn ráðherra kalla á bein orð, ekki túlkun blaðamanns á vísbendingum. Sama gildir um tilvísunina til hótana gegn Þorgerði Katrínu: engin heimild er nefnd fyrir þeim fyrri fréttum, þótt málið kunni að vera áður reifað.
Tölurnar, 50,5% gegn 49,5%, eru merktar sem „nýjustu tölur“ án tímastimpils eða tilgreinds talningaraðila. Á nótt þar sem tölur breytast á klukkutíma fresti er það raunverulegur skortur á sannreynanleika. Fyrirsögnin er valin úr veikustu tilvitnun greinarinnar; efnislegri punktar, meðal annars að málið yrði úr sögunni á tímum þessarar stjórnar, sitja neðst.
Óvenjumargir birta myndir af kjörseðlum
Stutt frétt um að Landskjörstjórn hafi orðið vör við óvenjumargar myndbirtingar af kjörseðlum í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Byggt á beinum tilvitnunum í framkvæmdastjóra Landskjörstjórnar, Ástríði Jóhan…
Ástríður Jóhannesdóttir er nafngreind, staða hennar tilgreind og fréttin byggð á beinum tilvitnunum í hana. Það er réttur grunnur fyrir frétt af þessu tagi og fréttin fer ekki fram úr því sem heimildin sjálf segir.
En kjarnafullyrðingin, „óvenjumargir“, er hvergi mæld. Hversu margar myndir? Á hvaða miðlum? Í samanburði við hvaða kosningar? Landskjörstjórn hefur að öllum líkindum einhverja hugmynd um umfangið og blaðamaður hefði getað spurt um það. Þá er lagalega spennan, að kosningalög kveði á um leynd en tilgreini engar afleiðingar, sett fram í orðum framkvæmdastjórans án tilvísunar í tiltekin lagaákvæði og án þess að nokkur annar lögfróður aðili sé kallaður til. Þar hefði ein spurning til lögmanns eða dómsmálaráðuneytisins lyft fréttinni umtalsvert.
Textinn er auk þess illa unninn. Tilvísun í viðmælandann er tvítekin orðrétt í sömu málsgrein og ein setning er brotin í miðri tilvitnun svo hún gengur ekki upp málfræðilega. Þetta eru prófarkavillur sem draga úr trausti lesandans, óháð efnisatriðum.
Heiðarleg en þunn frétt sem lætur eina heimild svara öllum spurningum.
Pétur: „Of mikil gjá í samfélaginu“
Stutt viðtal við oddvita Samfylkingarinnar á kosningavöku já-liða, byggt á einum nafngreindum heimildarmanni og eigin viðveru blaðamanns. Formið er skýrt og heimildin gagnsæ, en fréttin veitir lesanda…
Blaðamaður er á staðnum, heimildarmaðurinn er nafngreindur og staða hans tilgreind. Það er sjálfstæð vinna og ber að telja henni til tekna: engin endursögn úr öðrum miðli, heldur samtal á vettvangi.
Stærsti gallinn er samhengisleysið. Spurt er út frá „þeim tölum sem þegar hafa komið fram“ en engin tala birtist í fréttinni. Lesandi sem opnar hana veit hvorki hversu mikið hefur verið talið, hvernig staðan er né hvenær samtalið átti sér stað. Þetta er einföld viðbót sem hefði kostað eina setningu.
Þá er fullyrðingunni um að þeir sem eigi fjármagn njóti góðs af krónunni en skuldarar tapi á henni hleypt óhindrað í gegn. Í viðtalsformi má stjórnmálamaður vissulega tala fyrir sinni sýn, en fréttin gerir ekkert til að merkja þetta sem umdeilt hagfræðilegt mat. Á kosningavöku annars fylkingarinnar er einsleit raddflóra skiljanleg, en þá þarf ritstjórn að tryggja að lesandi sjái greinilega að þetta er brot úr stærri umfjöllun, ekki heildarmynd af kvöldinu.
„Skammist sín og bíti aðeins í sápu“
Stutt viðtalsfrétt af kosninganótt þar sem Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, bregst við stöðunni í þjóðaratkvæðagreiðslunni og gagnrýnir umræðuna um sig á samfélagsmiðlum. Heimildin er nafng…
Kjarni fréttarinnar er alvarleg ásökun sem lesandinn getur ekki sannreynt: að „konur eins og“ Sólveig Anna hafi verið kallaðar „til sölu“ í kosningabaráttunni. Ekkert dæmi er birt, engin færsla vitnuð, enginn nafngreindur. Blaðamaður hefði getað vísað í eina einustu ummæli eða að minnsta kosti lýst því hvaðan þau komu. Í staðinn stendur fullyrðingin ein og fyrirsögnin er byggð á henni.
Að öðru leyti er handverkið í lagi miðað við tegund efnisins. Heimildarmaður er nafngreindur, viðtalið er eigin vinna Sýnar, myndskeið fylgir og tilvitnanir eru skýrt afmarkaðar. Viðbrögð eins þátttakanda á kosninganótt kalla ekki á mótvægisrödd; þetta er ekki deilufrétt heldur viðtalsfrétt.
Tvennt dregur samt niður. Setningin um að Já-liðar séu með nauma forystu er sett fram án tilvísunar í hvaða tölur liggja að baki, þótt slíkt sé opinbert á talningarnóttu. Auk þess er textinn málfarslega slakur á köflum, meðal annars í inngangi, sem bendir til lítillar yfirlestrarvinnu.