Ísland og Færeyjar, yfirráð yfir auðlindum og fullveldi
Skoðanagrein fyrrverandi forstöðumanns rannsóknardeildar Seðlabankans þar sem hagtölur um Færeyjar og Ísland eru notaðar til að draga í efa að fullveldi, auðlindayfirráð og sjálfstæð peningastefna ráði úrslitum um efnahagsárangur. Höfundur nefnir heimildir, viðurkennir takmörk gagnanna og lýsir eigin afstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Ályktunin sjálf hvílir þó á veikum samanburðargrunni og ein augljós skýring er skilin eftir ónotuð.
Greinin er birt undir skoðanamerki og verður metin sem slík: rök, heiðarleiki og gagnsæi, ekki heimildajafnvægi. Þar stendur höfundur sig vel á nokkrum sviðum. Tölur eru tilgreindar með ártölum, heimildir nefndar (Hagstofa Íslands og datastat.org), takmörk gagnasafnsins viðurkennd berum orðum (færeyskar tölur ná aðeins aftur til 2008) og höfundur upplýsir bæði um fyrri starfsferil sinn og hvernig hann ætlar að kjósa. Hann gengur ekki lengra en gögnin leyfa í lokaorðunum og segir beinum orðum að boðskapurinn sé ekki að þessir þættir skipti engu máli. Þetta er meiri sjálfsagi en gengur og gerist í aðdraganda atkvæðagreiðslu.
Veikleikinn liggur í ályktunarkeðjunni. Samanburður á landsframleiðslu á mann í fáeinum norrænum ríkjum gagnvart Danmörku er þunnur grunnur til að meta áhrif fullveldis eða peningastefnu; þar spila óteljandi aðrir þættir inn í. Höfundur veit þetta greinilega og grípur til sértækra skýringa þegar tölurnar passa ekki, olíunnar í Noregi og Nokia í Finnlandi. Sama aðferð er hins vegar ekki notuð á lykildæmið sjálft: laxeldi í Færeyjum, sem hann nefnir að sé 7,7% af þjóðarbúskapnum, er langlíklegasta skýringin á færeyska vaxtarkippnum eftir 2008 og hefur ekkert með fullveldi eða gengisfyrirkomulag að gera. Að sleppa þeirri skýringu einmitt þar sem hún grefur undan niðurstöðunni er ójöfn beiting eigin aðferðar.
Tvennt annað mætti gera betur. Heimildin datastat.org er of laus í reipunum til að lesandi geti auðveldlega gengið að tölunum, og færeyskar þjóðhagstölur eru þekktar fyrir að vera vandmeðfarnar í alþjóðlegum samanburði, sem hefði mátt nefna. Þá er Færeyjum stillt upp sem staðgengli fyrir minna fullveldi þótt þær séu utan ESB, og sá vandi við samlíkinguna er aðeins hálfviðurkenndur.
Niðurstaða: heiðarlega framsett röksemdafærsla með nafngreindum tölum og opinni afstöðu höfundar, en ályktunin er dregin af veikari grunni en framsetningin gefur til kynna og sterkasta gagnskýringin er látin liggja.
