Greinin birtist sem umræðugrein og ber að meta á forsendum rökstuðnings og hugmyndafræðilegrar heiðarleika fremur en hefðbundins fréttajafnvægis. Stefán Ólafsson er nafngreindur höfundur og vísar í mælanlegar heimildir: atvinnuleysistölur ESB, gögn Seðlabankans um vexti og kaupmáttartölur. Þetta styrkir greinina; lesandinn getur í grundvallaratriðum sannreynt tölurnar. Röksemdafærslan er þó talsvert einföld á stöðum þar sem samanburður á atvinnuleysi Íslands og ESB-meðaltals er borinn fram sem eina mælistikuna á gildi krónunnar, án þess að taka tillit til annarra aðstæðna sem greinir löndin að, svo sem stærð, staðsetningu eða skipulag vinnumarkaðar. Höfundur viðurkennir sjálfur í niðurlagi að markaðsaðstæður og hagstjórn ráði mestu, en nýtir þó milliliðatölur á milli Íslands og ESB sem meginsönnunargagn gegn gildi krónunnar, sem er nokkuð þunnt ef á að „skerpa á staðreyndum". Áritunin um að hann taki ekki afstöðu til ESB-aðildar er eftirtektarverð í ljósi þess hve skýrt greinin hallast gegn sjálfstæðum gjaldmiðli og hávaxtastefnu; hún gefur lesandanum ekki sama tækifæri til að meta gagnskoðanir eða mótrök frá þeim sem telja krónuna hafa skipt meiru máli en höfundur gerir. Ártöl í umfjöllun um kóvið-kreppuna virðast eiga að vera 2020 og 2021 en stendur 2000 og 2001, sem er augljós prentskeyting en dregur smávegis úr trúverðugleika. Sem skoðanagrein er þetta ásættanlegur rökstuðningur, en ekki sérlega djúpur.

Greinin nefnir skýrt nafngreinda heimild, samantekt Akkurs um eignasöfn og flæði hlutabréfasjóða, og tölurnar eru í eðli sínu sannreynanlegar fyrir lesendur sem hafa aðgang að þeirri skýrslu. Framsetningin er hlutlæg og lýsandi; tölum er raðað tímalega frá 2004 til dagsins í dag án þess að ákveðin túlkun sé knúin á lesandann. Þó má benda á að greinin hefði styrkst af því að fá athugasemd frá sjóðastjóra, eignastýringarfyrirtæki eða markaðssérfræðingi um hvað kunni að skýra þróunina, einkum þar sem tengsl eru dregin við innrás Rússa í Úkraínu í fyrirsögn og yfirskrift. Sú tenging er sett fram sem tímamót en ekki rökstudd frekar; lesandinn fær enga greiningu á því hvort hernaðurinn sé raunveruleg orsök eða einungis tilviljunarkennt viðmið. Fyrir ritstjórnarefni sem birtist undir nafni ritstjórnar er þetta þokkaleg miðlun talnagagna, en skrefið frá gagnamiðlun yfir í fréttamennsku er ekki tekið að fullu.

Nafngreindur heimildamaður, Magnús Pálmar Jónsson aðgerðarstjóri Landhelgisgæslunnar, ber fréttina og gefur beinar tilvitnanir í samtali við fréttastofu. Það er góð undirstaða. Til viðbótar er vísað í opinbera Facebook-síðu Paul Watson-samtakanna sem gagnaðila; þannig fá lesendur sjónarhorn beggja aðila, þótt ekkert beint viðtal hafi farið fram við skipverja. Fyrir stutta frétt af þessu tagi er uppsetningin viðunandi. Hins vegar hefði mátt gera betur: engin tilraun virðist hafa verið gerð til að ná sambandi við fulltrúa samtakanna eða skipverja Bandero sjálfa, til dæmis í gegnum netfang eða samfélagsmiðla, og ekkert er rætt um lagalegan grundvöll þess að Landhelgisgæslan geti gripið inn í ef skip er innan efnahagslögsögunnar en utan tólf mílna landhelginnar. Slíkt samhengi hefði styrkt fréttina. Framsetningin er að mestu hlutlaus; greinin hermir jafnt eftir yfirlýsingum gæslunnar og samtakanna án þess að taka skýrt afstöðu.

Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta samkvæmt því. Þorsteinn Pálsson setur fram skýra röksemdakeðju: ef vörnin á varnarsamningnum er óviss, þá sé lausnin frekari samvinna við Evrópuþjóðir, ekki undirgefni gagnvart Trump. Þetta er vel uppbyggð pólitísk greining sem tengir 2. grein NATO-sáttmálans við málstað höfundar á snjöllan hátt. Dæmin um Breta og Spánverja eru hagnýt og skýr til að undirstrika muninn á „aðild" og „andmælarétti". Veikleiki greinarinnar er að fullyrðingar um afstöðu Miðflokksins, Halldórs Benjamíns, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar eru settar fram án tilvísana í tilteknar yfirlýsingar eða tilvik; lesandinn verður að treysta höfundinum á orði. Þá er hugtakið „75% aðild" gegn „100% aðild" notað á skapandi hátt en án nánari útskýringar á hvað það þýðir nákvæmlega, sem gæti villst fyrir lesendum sem þekkja ekki samhengið vel. Sem skoðanagrein stenst þetta ágætlega; rökstuðningurinn er samfelldur, tilgangurinn skýr, og höfundur leynir ekki afstöðu sinni. Hins vegar hefði greinin orðið sannfærandi ef ákveðnar staðhæfingar um afstöðu annarra aðila hefðu verið studdar beinum tilvitnunum.

Greinin er sérstæð að því leyti að hún blandar saman fréttaflutningi og ritstjórnarlegri sjálfsvarnarræðu, sem skapar óvenjulega togstreitu. Viðbrögð Ingibjargar fá rúman vettvang; bein tilvitnun hennar er löng og ítarleg, sem er til bóta. Heimildin nefnir einnig DV sem samsvarandi fréttamiðil, en fær ekki sjálfstæða heimild utan greinanna tveggja til að meta hvort túlkun fyrirsagnarinnar hafi verið sanngjörn. Athugasemd ritstjórnar er hins vegar vel rökstudd: vísað er í Íslenska nútímaorðabók Árnastofnunar til að réttlæta merkingu orðasambandsins „bera undir" og efni myndbands Ingibjargar er greint nákvæmlega. Það er fagleg nálgun. Veikleikinn felst í að ritstjórnin fer úr hlutverki fréttamiðils yfir í málsvörn eigin vörumerkis, án þess að skilgreina skýrt hvar fréttahlutinn endar og ritstjórnarskoðunin byrjar; fyrirsögnin sjálf er til dæmis óbreytt. Vert er að benda á að enginn utanaðkomandi sérfræðingur á sviði öryggismála eða alþjóðaréttar er spurður um efnisatriðin sjálf, sem hefði styrkt greinina verulega. Þrátt fyrir þessa galla er bæði Ingibjörgu og lesendum sýnd virðing með því að birta orð hennar í heild, og athugasemd ritstjórnar er gagnsæ um forsendur túlkunarinnar.

Greinin er í eðli sínu endursögn á einu viðtali og byggist eingöngu á orðum forsætisráðherra. Það er ekki vandamál í sjálfu sér þegar um er að ræða frétt af viðtali, en greinin fer lengra en flestir myndu ætlast til af hlutlausri frétt: tónninn er viðbjarnarlegur, orðalag eins og „þeim þyki töluvert til Kristrúnar koma" er tekið upp án nokkurra gagna og skilið eftir sem lokaorð greinarinnar, sem gefur henni blæ auglýsingar frekar en fréttaflutnings. Hvergi er leitað til stjórnmálafræðinga, gagnrýnenda ESB-aðildar eða annarra stjórnmálamanna til að setja ummæli forsætisráðherra í samhengi. Einnig má benda á að fyrirsögnin vísar til Davíðs Oddssonar á áhugavekjandi hátt til að laða lesendur, en efnisatriðið sjálft er smáatriði úr viðtalinu. Í heild er þetta fremur ómarkvisst efnisyfirlit yfir hlaðvarpsþátt, klætt sem ritstjórnarefni, án þess sjálfstæða fréttastarfs sem gæti réttlætt þá merkingu.

Þetta er í raun endursögn á útvarpsviðtali þar sem borgarstjóri fær víðtækt rými til að setja sín mál fram án þess að nokkur önnur rödd komi að. Fyrirsögnin vísar til þess að „verst frétta" sé hvað felst í niðurskurðinum, en blaðamaðurinn gerir ekkert sjálfstætt til að svara þeirri spurningu: engin gögn eru sótt, engir starfsmenn eða trúnaðarmenn á vegum þeirra spurðir, og minnihlutinn í borgarstjórn kemst ekki að. Verkefnalistinn er nefndur og vísað í hann, sem er vel, en umfjöllunin um hann er nánast eingöngu á forsendum meirihlutans. Uppsagnir átján starfa eru staðfest án þess að nokkur sé spurður hvernig þær birtast í framkvæmd. Ástandsmat stúkunnar er nefnt og verkfræðiskýrsla tilvísuð, en aðeins í orðum borgarstjóra; sjálfstæð staðfesting vantar. Í heildina er þetta fremur miðill borgarstjóra en sjálfstæð fréttaflutningur, og lesandinn fær einungis eina hlið málsins.

Greinin nær vel utan um lagalega stöðu málsins og útskýrir greinilega muninn á áfrýjun dóms og kæru úrskurðar, sem er gagnlegt fyrir lesandann. Heimildirnar eru skýrar: Landspítalinn veitir upplýsingar um endurkomu læknis, héraðsdómur og héraðssaksóknari eru nefndir sem uppsprettur lagalegra staðreynda, og heimasíða Landsréttar er notuð til að staðfesta sumarleyfi dómstólsins. Þetta er sannreynanlegt efni.

Á hinn bóginn vantar greininni rödd ákærða sjálfs eða lögmanns hans; viðbrögð hans við kærunni til Landsréttar og endurkomu til starfa hefðu styrkt fréttina. Einnig vantar algjörlega sjónarmið aðstandenda hinnar látnu eða fulltrúa þeirra, sem er verulegur annmarki í frétt um mál sem snertir andlát. Setningin „Það þótti eðlilegt" er óljóst heimildafærð: hver sagði þetta, og var þetta viðhorf Landspítalans eða mat blaðamanns? Loks er fyrirsögnin „í skugga kæru" nokkuð túlkandi og gefur til kynna að kæran sé ógn sem hangir yfir endurkomu læknis, en héraðsdómur hafði einmitt tekið hans hlið. Þrátt fyrir þessa ágalla er kjarninn vel reistur á opinberum gögnum og nafngreindri stofnun.

Greinin er birt sem skoðanagrein á Vísi. Styrkleiki hennar liggur í óvenjulega ítarlegri heimildanotkun fyrir skoðanagrein: höfundur vísar beint í greinargerð finnsku ríkisstjórnarinnar (HE 272/1993), tilvitnun í bók Stephen Wall, ákvarðanir framkvæmdastjórnar ESB (95/33/EB og 96/18/EB), rannsóknir MTTL og tiltekna samninga á grundvelli EES-samningsins. Allar þessar heimildir eru nafngreindar og sannreynanlegar, og höfundur birtir jafnvel frumtexta á finnsku ásamt þýðingu, sem eykur gagnsæi röksemdafærslunnar.

Hagsmunaskráning er til staðar: höfundur er nefnd hagfræðingur og stjórnarmeðlimur Heimssýnar, samtaka sem hafa tekið afstöðu gegn ESB-aðild. Lesandinn getur því metið sjónarhorn greinarinnar. Röksemdafærslan er innbyrðis samkvæm og vel uppbyggð. Helsti galli er að greinin gagnrýnir fullyrðingu utanríkisráðherra um aðlögunartímabil tolla án þess að vitna beint í grein ráðherrans eða gefa honum kost á svörum, en í skoðanagrein er slíkt ekki krafa, heldur frekar umbótaatriði. Einnig mætti benda á að greinin dregur þá ályktun að finnska fordæmið sé ranglega notað í íslenskri umræðu, án þess að skoða hvort einhver hafi haldið hinu öfuga fram á grundvelli sambærilegra heimilda. Þetta er þó eðlileg takmörkun greinartegundunnar.

Greinin er birt sem skoðun og höfundur er nafngreindur sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem er til bóta í gagnsæi. Á forsendum skoðanagreinar er eðlilegt að höfundur taki afstöðu, en hugmyndafræðilegur heiðarleiki krefst þess að fullyrðingar séu a.m.k. nokkuð studdar. Hér er upptalning á fjórtán liðum þar sem nánast enginn byggir á sannreynanlegum gögnum. Fullyrðingin um „um 70 fríverslunarsamninga" er ekki studd neinum tilvísunum; staðhæfingin um að ESB-aðild ógni varnarsamningi við Bandaríkin er sett fram án nokkurs rökstuðnings. Tilgreining á „bestu lífskjörum í heimi skv. Sameinuðu þjóðunum" er a.m.k. sannreynanleg tilvísun, en hún er of almenn til að sannreyna, þar sem ekki er vísað í tiltekna skýrslu eða vísitölu. Samanburðurinn við Grikkland er einfaldaður verulega; hann gefur til kynna að ESB hafi hindrað lýðræðislega þjóðaratkvæðagreiðslu, en sleppur öllu samhengi um skuldakreppuna og kjör Grikkja innan evrusvæðisins. Röksemdafærslan er í raun yfirlýsing um trúarsannfæringu frekar en rökstudd greining, og það dregur úr gildi hennar jafnvel sem skoðanagreinar. Tilvitnunin í utanríkisráðherra er stytt og án samhengis, sem gæti gefið villandi mynd af orðum hans.