Greinin er birt sem fastur skoðanadálkur undir dulnefninu „Huginn og Muninn" í Viðskiptablaðinu og er metin sem slík. Röksemdafærslan er einföld og skýr: skattgreiðendur eiga ekki að borga listamönnum hærri laun, og ef listamaður getur ekki framfleytt sér af list sinni sé það merki um að hæfileikar og vinnuframlag nýtist betur annars staðar. Þetta er lögmæt afstaða, en rökstuðningurinn er grunnur. Engin tilraun er gerð til að glíma við mótrök, til dæmis um samfélagslegt gildi lista eða alþjóðlegan samanburð á styrkveitingum til listafólks. Fullyrðingin um „fátæktargildru" er sett í gæsalappir og eignuð réttilega Rithöfundasambandinu, en pistillinn nefnir svo persónulega atburðarás um Margréti Tryggvadóttur og Stefán Einar Stefánsson án þess að útskýra nánar hvað gerðist eða hvers vegna það skiptir máli; þetta virkar fremur sem persónulegur útúrdúr en efnisleg röksemd. Sem skoðanadálkur uppfyllir pistillinn lágmarkskröfur, en höfundurinn sleppir öllum gagnrökum og greinir ekki frá mótmælum sem augljóslega eru til staðar, sem gerir skoðunarstykki veikara en það þyrfti að vera.

Eitt atriði vekur strax athygli: Morgunblaðið birtir frétt um úrskurð sem lýkur máli á hendur eigin ritstjórnafulltrúa. Hvergi er þetta hagsmunaáreksturssamband viðurkennt í textanum, sem er ábending sem fagblöð ættu að láta lesandann vita af. Greinin sjálf er þó vel uppbyggð; hún vísar í niðurstöðu siðanefndar Blaðamannafélags Íslands, tilgreinir nafn kæranda og kærða, nefnir viðeigandi ákvæði siðareglna og rekur málsmeðferð á skýran hátt. Kærandi fær rödd í greininni og sjónarmið hans eru rakin, þótt ekki sé um beint viðtal að ræða. Engin viðbótarheimild er sótt utan úrskurðarins sjálfs, sem takmarkar dýpt umfjöllunarinnar, en það er skiljanleg takmörkun í stuttri frétt af þessu tagi. Stærsti gallinn er að lesandinn fær ekki að vita að Morgunblaðið er í raun að segja frá því að eigin starfsmaður hafi verið sýknaður á formsatriðum. Sú staðreynd ætti að koma fram í greininni sjálfri.

Greinin er birt sem lesendagrein og skoðun, og höfundur gerir ekki tilraun til að fela það; hann vísar skýrt í heimild sína, viðtal við nafngreindan mann á nafngreindum miðli, og hvetur lesendur til að kynna sér frumheimildina sjálfa. Þetta er í eðli sínu ábending og stutt hvatning til umræðu frekar en sjálfstæð greining. Á eigin forsendum skoðunargreinar er þetta heiðarlegt: höfundur leynir ekki afstöðu sinni og gefur lesandanum tól til að meta efnið sjálfur. Veikleikinn er hins vegar sá að engin gagnrýnin sjónarmið koma fram; fullyrðingar Indriðar, eins og að Ísland myndi „stjórna fiskveiðum í Norður-Atlantshafi" innan ESB, eru teknar upp án nokkurs efasemdarorðs eða mótvægis. Einnig er tilvitnun í að EES-samstarfið verði ekki „langlíft" og að kostnaður muni hækka án þess að nokkur gögn eða samanburður séu tilgreind. Þetta grefur ekki undan greininni sem skoðunarskrifi, en dregur úr þyngd hennar sem rökstuðningi, þar sem lesandinn fær í raun aðeins eina rödd og eitt sjónarhorn. Rithátturinn er þó heiðarlegur og enginn tilraun er gerð til að gera þetta að hlutlausri frétt.

Greinin er í raun einhliða viðtal við Arnar Atlason sem fær rúman vettvang til að setja fram sín sjónarmið án þess að nokkur önnur rödd komi að. Hann er bæði hagsmunaaðili sem formaður Samtaka fiskframleiðenda og útflytjenda og varamaður í umræddum starfshópi, sem þýðir að sjónarhorn hans er skýrt afmarkað. Útgerðarmenn, sjómenn, hagfræðingar eða fulltrúar ráðuneytisins hefðu átt erindi í umfjöllunina til að gefa lesendum heildarmynd. Til dæmis er sagt að útflutningur á óunnum fiski sé „nálægt 50 þúsund tonn á ári" og að hægt sé að auka þjóðartekjur um 10 til 20 milljarða króna, en tölurnar koma eingöngu úr munni Arnars og eru ekki studdar tilvísun í opinber gögn eða rannsóknir, þótt ekki sé útilokað að slík gögn liggi að baki. Framsetningin er þannig að sjávarútvegsstefna Íslands er sett fram sem augljóst val milli „hráefnisuppsprettu" og „hágæðaframleiðanda" án þess að flóknari sjónarmið fái rými. Fyrirsögnin „Stórkostleg tækifæri til aukinnar verðmætasköpunar" endurspeglar beint orðalag viðmælanda og er ekki hlutlaus. Þetta er blaðamennska sem virkar sem málsvörn frekar en upplýsandi fréttaflutningur.

Greinin er birt sem skoðanagrein og ber að meta sem slíka. Röksemdafærslan er skýr og fylgir innri rökfræði: höfundur lýsir aðildarferlinu og hvers vegna hann telur að skriðþungi þess geri nei í seinni atkvæðagreiðslu ólíklegt. Til stuðnings vísar hann í tvo nafngreinda aðila, Carl Baudenbacher, fyrrverandi forseta EFTA-dómstólsins, og Ólaf Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseta Íslands. Báðir eru viðurkenndar raddir í umræðunni og sannreynanlegir, þótt ekki sé ljóst hvar eða hvenær nákvæmlega viðkomandi settu þessi sjónarmið fram; nánari tilvísanir hefðu styrkt textann. Veikasti hlekkurinn er að báðar heimildirnar styðja sömu röksemdina; engin gagnrök eru skoðuð eða rædd, til dæmis fordæmi þjóða sem hafa stöðvað eða snúið við aðildarferli (Noregur 1972 og 1994, Sviss, jafnvel Ísland sjálft 2015). Skoðanagrein þarf ekki jafnvægi í hefðbundnum skilningi, en rökstuðningurinn hefði verið sannfærandi ef höfundur hefði a.m.k. viðurkennt og mætt helstu gagnrökum í stað þess að hunsa þau algjörlega. Tilvísun í „170 þúsund blaðsíðna regluverk" er ekki nánar tilgreind en vísar í opinber gögn ESB sem lesandi getur sannreynt. Tónninn er skýrt á móti ESB-aðild, sem er eðlilegt í skoðanagrein, en einhliða val heimilda dregur úr sannfæringarkrafti.

Greinin er birt sem skoðun og höfundar eru nafngreindir; það er rétt og gagnsætt hjá ritstjórn Vísis. Metið á forsendum skoðanagreinar snýst spurningin um hvort rökin standist og hvort höfundar séu heiðarlegir í rökstuðningi sínum. Höfundar setja fram skýra siðferðilega röksemd: mannréttindi séu óskilyrt, Pride-gangan sé í eðli sínu pólitísk, og bleikþvottur Ísraels tengist hinsegin baráttu beint. Rökfærslan er innbyrðis samkvæm og vel uppbyggð. Veikleikinn felst í heimildanotkun: fullyrðingar um kerfisbundna misnotkun ísraelska hersins á hinsegin Palestínumönnum eru studdar tilvísunum í tengla ("hér, hér og hér") sem lesandi getur ekki metið í texta greinarinnar sjálfrar og eru ekki nefndir á nafn. Þá er orðið „þjóðarmorð" notað sem staðreynd án þess að gera grein fyrir að hugtakið er umdeilt í alþjóðlegri umræðu, jafnvel þótt Alþjóðadómstóllinn hafi fjallað um málið. Skoðanagrein þarf ekki að vera hlutlaus, en hún ætti að sýna lesandanum hvaðan efnislegar staðhæfingar koma. Samlíkingin við Danmörku og Ísland árið 1978 er áhugaverð sem hugsanatilraun en einfaldar flókið sögulegt samhengi verulega. Í heild er greinin þokkaleg sem baráttutexti en ef höfundar vilja sannfæra fleiri en þá sem eru sammála væri gagnlegt að vísa skýrar í heimildir.

Greinin er birt sem skoðun og á að meta sem slíka. Höfundur setur fram skýra meginröksemd: að óvissa í efnahagsumhverfi Íslands skaði fjárfestingar og framtíðarmöguleika ungra kynslóða, og að réttast sé að ljúka ESB-viðræðum til að hafa samning í höndunum áður en ákveðið er. Rökin eru í sjálfu sér innbyrðis samkvæm og framsetningin sanngjörn að því leyti að höfundur viðurkennir að hafna eigi samningi ef hann uppfyllir ekki tiltekin skilyrði. Hins vegar er veikleikinn sá að fullyrðingar um háan fjármagnskostnað, lakari húsnæðismarkað og minni fjárfestingu eru settar fram sem sjálfsagðar staðreyndir án þess að neinum tilteknum tölulegum gögnum sé vísað til. Höfundur nefnir að hann hafi skrifað aðrar greinar um vaxtamun, húsnæðiskostnað og annað, en í greininni sjálfri birtast engar tölur eða heimildir sem lesandi getur sannreynt. Skýrslan „Utanríkisverslun Íslands – raunveruleg mynd" er nefnd en hvorki höfundur né útgefandi hennar tilgreindur nánar. Þetta veikir sannfæringarkraft röksemdafærslunnar, jafnvel í skoðanagrein þar sem gagnrýnin er beint að rökstuðningi en ekki jafnvægi sjónarmiða. Tilfinningalegt ákall í lok greinarinnar, þar sem lesendum er varpað í hlutverk hræddra foreldra, er skilvirkt sem mælskulist en dregur úr efnislegri þyngd. Á heildina litið er þetta þokkaleg pólitísk skoðanagrein sem hefði orðið sannfærandi ef höfundur hefði stutt kjarnafullyrðingar sínar við eitt eða tvö töluleg dæmi úr þeim heimildum sem hann vísar lauslega til.

Framsetning greinarinnar er á mörkum frásagnar og afstöðutöku. Fyrirsögnin tekur beint upp orð Jóns Ferdínands og setur þau í forgrunn án þess að nokkur andmæli eða sjónarmið frá hinni hliðinni fylgi. Helsta veikleikinn er skortur á jafnvægi: ekkert er rætt við Boteach sjálfan, fulltrúa ísraelskra eða gyðinglegra samtaka, utanríkisráðuneytið eða lögfræðinga um hvort farbannshugmyndin standist nokkurn lögfræðilegan grundvöll. Kröfur um farbann á tiltekinn hóp fólks eru alvarlegar og kalla á lögfræðilegt og mannréttindalegt samhengi sem greinin veitir alls ekki. Blaðamaðurinn fellir einnig eigin dóm inn í frásögnina, til dæmis með orðalagi eins og „sprungið í loft upp" og skýringu á sögulegri ónákvæmni rabbínans um hernám Íslands, sem gefur greinilega til kynna ritstjórnarlega afstöðu fremur en hlutlausa fréttaflutning. Heimildir eru að mestu Facebook-færslur og myndbönd á netinu; það er ekki ófullnægjandi að öllu leyti, en greinin hefði orðið mun sterkari ef blaðamaðurinn hefði leitað til fleiri aðila og sett málið í víðara samhengi.

Greinin byggir nánast alfarið á Facebook-færslum fjögurra einstaklinga sem allir eru gagnrýnir á áformin. Þetta er verulegur jafnvægisgalli: enginn talsmaður breytingarinnar fær að koma sínum rökum á framfæri, hvorki ráðuneytið, ráðherrann sjálfur né sérfræðingur á sviði námsmats sem styður eða útskýrir rökin að baki. Tilkynning ráðuneytisins er dregin saman í tveimur setningum í upphafi en eftir það tekur alfarið við rödd gagnrýnenda. Heimildir eru að vísu nafngreindar, sem er jákvætt, en engin þeirra er fagaðili á sviði menntunarrannsókna eða námsmats; sagnfræðingur, lögmaður, almannatengill og einstaklingur sem sat í nefnd fyrir meira en fjörtíu árum. Framsetningin skapar þá ímynd að áformin séu illa ígrunduð, án þess að lesandinn fái nokkra mótrök eða samhengi um þau gögn eða rök sem liggja á bak við tillöguna. Þetta er í raun safn af samfélagsmiðlaviðbrögðum sem raðað er upp eins og fréttaefni, en uppfyllir ekki grunnkröfur um jafnvægi í ritstjórnarefni.

Greinin er birt sem lesendagrein og skoðun, og ber að meta hana á þeim forsendum. Röksemdafærslan er skýr: fríverslunarsamningurinn við Kína frá 2013 hafi skilað árangri og ESB-aðild myndi skerða sjálfstæða viðskiptastefnu Íslands. Persónuleg reynsla höfundar gefur textanum líf og trúverðugleika sem rödd fyrirtækjaeiganda. Hins vegar vantar nokkuð á rökstuðning fyrir lykilfullyrðingum. Til dæmis er sagt að útflutningur til Kína hafi „aukist mikið" og að „fjölmörg fyrirtæki" hafi notið góðs af samningnum, en engar tölur, heimildir eða samanburður styðja þessar staðhæfingar. Talan um 400 til 500 milljónir í kínverskri millistétt er eflaust algeng viðmiðun en er ótengd tilteknum heimildum. Veikasti hlekkurinn í rökunum er sú fullyrðing að ESB hafi ekki „sambærilegan" fríverslunarsamning við Kína, sem er rétt, en greinin nefnir ekki af hverju: pólitísk ágreiningur, mannréttindamál og viðskiptahindranir spila þar stórt hlutverk. Þessi einföldun gerir lesandanum erfiðara um vik að meta raunverulegan samanburð. Sem skoðanaskrift er greinin læsileg og skýr í boðskap sínum, en hún myndi styrkjast verulega ef höfundur víxlaði að einhverju marki við gagnrök eða styrkti fullyrðingar sínar með tölum og tilvísunum.