Hart deilt um 10 milljarða viðhald í Reykjanesbæ
Fréttin fjallar um deilu fyrri og núverandi meirihluta í Reykjanesbæ um kostnað við viðgerðir á Myllubakkaskóla og Holtaskóla, sem sagður er kominn í tíu milljarða króna. Minnihlutinn gagnrýnir um 272…
Báðar fylkingar fá rúmt pláss og fréttin styðst við bókanir úr bæjarráði, umhverfis- og framkvæmdaráði og bæjarstjórn, auk talna úr minnisblaði frá 22. júní. Lesandinn getur því rakið helstu tölur til frumgagna. Fyrir pólitíska deilufrétt er það traustur grunnur.
Kjarnaspurningin er þó skilin eftir opin. Vilhjálmur Árnason fullyrðir að upphafleg kostnaðaráætlun hafi „ekki verið til“. Guðný Birna svarar sömu spurningu óljóst. Blaðamaðurinn hefði getað leitað í fundargerðir eða óskað eftir áætluninni sjálfri í stað þess að láta orð standa gegn orði. Sama á við um tíu milljarðana: talan er sett fram sem staðreynd í inngangi en hvergi sundurliðuð eða rakin til tiltekinna gagna.
Fyrirsögnin beinir athyglinni að heildarupphæðinni, þótt deilan snúist í raun um 272 milljónir og heimildarleysi. Setningin „Tíu milljarðar í tvo skóla eru því heldur þungur biti“ er mat blaðamannsins sjálfs og á ekki heima í fréttatexta. Samanburðurinn við Kársnesskóla og Brákarborg gefur gagnlegt samhengi. Vel unnin frétt sem hefði orðið sterkari með eigin könnun á gögnum.
„Við vitum ekki hvort þetta sé Reta eða bara eitthvað kínverskt piss“
Stutt frétt unnin upp úr sjónvarpsþættinum Átakalínum um ólögleg peptíð, meðal annars þyngdarstjórnunarlyfið Retatrutide, sem seld eru á samfélagsmiðlum. Rætt er við sérfræðing hjá Lyfjastofnun og fjarþjálfara sem segist sjálfur hafa notað efnið.
Fyrirsögnin sækir í svæsnustu orð fjarþjálfarans, „kínverskt piss“, frekar en í efnislegan kjarna málsins. Það er ritstjórnarval sem selur fréttina en upplýsir lítið. Fréttin er í raun samantekt á sjónvarpsþætti og ber að meta hana sem slíka. Viðmælendur eru nafngreindir og sérfræðingurinn hefur skýra stöðu hjá Lyfjastofnun og Háskóla Íslands.
Veikleikinn liggur í efninu sem sérfræðingurinn leggur fram. Hann segist hafa „heyrt“ í gegnum samstarf lyfjastofnana að svartamarkaðslyf innihaldi oft annað en uppgefið er. Hann vísar til „leiðinlegra frásagna“ erlendis en nefnir hvorki rannsókn, greiningu né tölur. Fullyrðingin um að leitað hafi verið til eiturefnamiðstöðvar Landspítala er hvergi eignuð heimild og ekki sagt hve mörg tilvik um ræðir. Eitt símtal til Landspítala eða ein tilvísun í erlenda greiningu hefði styrkt fréttina verulega.
Frásögn notandans er dýrmæt sem vitnisburður, en hún stendur ein á móti óljósum varnaðarorðum. Lesandinn fær því sterka mynd af áhættunni en lítið haldbært um umfang hennar.
Myndir frá Austurvelli: „Fokkið ykkur úr firðinum“
Myndafrétt Vísis frá mótmælum gegn sjókvíaeldi Kaldavíkur á Seyðisfirði, sem fóru fram samtímis á Austurvelli og fyrir austan. Textinn byggir á tilkynningu aðstandenda og eldra viðtali við Katrínu Oddsdóttur lögmann, auk ljósmynda af vettvangi.
Fyrirsögnin „Fokkið ykkur úr firðinum“ er hvergi skýrð í textanum. Lesandinn fær ekki að vita hvort orðin stóðu á spjaldi, voru hrópuð eða sögð í ræðu, né hver lét þau falla. Þegar beitt slagorð er gert að fyrirsögn án uppruna verður það rödd miðilsins fremur en tilvitnun.
Sem myndafrétt af mótmælum þarf greinin ekki ítarlega greiningu, og ljósmyndirnar eru frumleg vinna á vettvangi. Textinn byggir hins vegar nær alfarið á tilkynningu aðstandenda og eldra viðtali við Katrínu Oddsdóttur. Þaðan koma fullyrðingar um „mikla annmarka“ á leyfisveitingum og að afgerandi meirihluti heimamanna sé andvígur eldinu. Þær beinast að Kaldavík og leyfisveitendum, en hvorki fyrirtækið né stjórnvöld fá orðið og engin könnun er nefnd meirihlutanum til stuðnings.
Heimildir eru þó merktar skilmerkilega: undirskriftafjöldinn er eignaður aðstandendum og túlkunin á Seyðisfirði sem táknmynd er sögð þeirra mat. Fjöldi mótmælenda er aldrei metinn. Ein setning um afstöðu Kaldavíkur eða stöðu leyfismálsins hefði breytt miklu.
„Það er ekki eitt, það er allt“
Greinin tekur saman helstu atriði úr umsögnum hagsmunasamtaka, stofnana og sveitarfélaga um fjárlagafrumvarpið. Fjallað er um kílómetragjald, skatta á ferðaþjónustu, fækkun ríkisstarfsmanna, niðurskur…
Tugir umsagna um fjárlagafrumvarpið eru hráefni greinarinnar. Þetta eru opinber skjöl sem hver sem er getur flett upp, og úr þeim vinnur blaðamaðurinn yfirlit sem fáir lesendur hefðu tekið saman sjálfir. Nær hver tala er eignuð nafngreindum aðila: SVÞ reikna hækkun kílómetragjaldsins, Fangelsismálastofnun telur biðlistann og Hagstofan mælir atvinnuleysið. Raddirnar spanna allan ásinn, frá Viðskiptaráði og SA til BSRB, ÖBÍ og Femínískra fjármála. Víða er rökstuðningur ráðuneytisins settur við hlið gagnrýninnar.
Veikleikarnir liggja í aðferðinni sjálfri. Greinin byggir alfarið á skriflegum umsögnum og ekkert viðtal er tekið. Hvergi kemur fram að leitað hafi verið beint til fjármálaráðuneytisins, heldur virðast svör þess sótt í frumvarpið. Umsagnarferlið dregur eðli málsins samkvæmt einkum að sér gagnrýnendur, og það hefði mátt segja lesandanum berum orðum. Þá er fullyrðingin um að 60 prósent vaxtabóta hafi runnið til kvenna ekki rakin til heimildar innan fréttarinnar sjálfrar.
Millifyrirsögn á borð við „Baðlónin eru brjáluð“ er gáskafyllri en efnið gefur tilefni til, en hún hallar ekki á neinn. Í heild er þetta vandað skýringarefni sem fer greinilega lengra en venjuleg frétt.
Leyfið sett of marga í viðkvæma stöðu
Dómsmálaráðherra rökstyður í Facebook-færslu tillögu í frumvarpi um að leggja niður sérstakt dvalarleyfi vegna vistráðninga fyrir fólk utan EES. Hún vísar til misnotkunar, langs vinnutíma og veikrar r…
„Þetta kemur fram í Facebook-færslu ráðherrans“: sú setning segir allt um uppruna fréttarinnar. Mbl.is hefur ekki rætt við dómsmálaráðherra heldur endursegir færslu hennar nánast í heild, með löngum beinum tilvitnunum og án þess að miðillinn bæti nokkru við. Færsla á samfélagsmiðli er ekki opinber tilkynning sem ber að birta óbreytta. Hún er rökstuðningur stjórnmálamanns fyrir umdeildu frumvarpi.
Tölurnar um yfir 700 dvalarleyfi og 78% hlut Filippseyinga eru eignaðar ráðherranum en hvorki bornar undir Útlendingastofnun né settar í samhengi. Sama gildir um fullyrðingar um misnotkun og aðkomu lögreglu. Fréttin nefnir engin tilvik, engan fjölda mála og enga staðfestingu frá stofnuninni sem vitnað er til.
Mestu munar þó að engin önnur rödd heyrist. Fjölskyldur sem hafa haft au pair, fulltrúar filippseyska samfélagsins, stéttarfélög eða stjórnarandstaðan hefðu getað sagt til um hvort niðurfelling leyfisins sé rétta lausnin eða hvort betra eftirlit dygði. Lesandinn fær aðeins rök annarrar hliðar í umdeildu máli, framreidd sem frétt.
Hvers virði eru íþróttir fyrir samfélagið?
Greinin fjallar um samfélagslegt og hagrænt virði íþróttahreyfingarinnar á Íslandi og byggir á nýlegri skýrslu KPMG um golf, rannsókn prófessors við Háskóla Íslands og viðtali við forseta ÍSÍ. Niðurst…
Blaðamaðurinn segir sjálfur að niðurstöður golfskýrslunnar hafi verið „langt í frá gripnar úr lausu lofti“, þótt skýrslan hafi verið unnin ásamt Golfsambandi Íslands. Þar tekur fréttin sér stöðu með heimildinni í stað þess að spyrja hana. Hvergi er bent á að SROI aðferðin er umdeild og gefur oft háar tölur, né leitað til óháðs hagfræðings sem gæti metið hvort hlutfallið ein króna á móti tveimur standist.
Allar fjórar raddir greinarinnar tala á sama veg: höfundar skýrslunnar, rannsakandi sem vill að ríkið fjármagni barnastarf og forseti ÍSÍ sem vill koma íþróttastefnu inn í fjármálaáætlun. Enginn úr fjármálaráðuneyti, sveitarfélögum eða annars staðar úr opinberri stefnumótun fær að svara. Greinin endar sem kröfugerð hagsmunaaðila.
Tölurnar hanga illa saman: tæplega 10 þúsund þjálfarar verða átta þúsund, golfið er metið á 31 milljarð og síðan tæplega 32 milljarða, og haft er eftir Þórdísi að umfangið sé „160-170 manns“, sem stenst ekki. Rannsókn hennar er sögð gerð „á sínum tíma“ án ártals, svo lesandinn veit ekki hversu gömul gögnin eru.
Hafi verið beggja vegna borðsins
Vísir greinir frá tölvupóstum sem sýna að deildarstjóri hjá MAST fól fyrrverandi starfsmanni Fiskeldis Austfjarða að gera tillögu að svari við erindi HMS um ofanflóðahættu í Seyðisfirði, þrátt fyrir r…
Tímasettir tölvupóstar eru burðarás fréttarinnar, og þar sker hún sig úr. Blaðamaðurinn lætur ekki nægja að birta skýringar MAST heldur ber þær saman við frumgögnin: pósturinn nefnir ekki staðalinn, og tillaga Kjartans fylgir ekki gögnunum. Slík varfærni, sem segir lesandanum líka hvað gögnin sýna ekki, er vönduð vinnubrögð. Deildarstjórinn fær rúmt svigrúm til að svara, og reynt var að ná í Kjartan sjálfan.
Stærsta gloppan snýr að Katrínu Oddsdóttur. Hún er eina gagnrýnisröddin, en lesandinn fær aldrei að vita hvort hún gætir hagsmuna landeigenda, Vár eða annarra. Hlutverk hennar skiptir máli við mat á orðum hennar. Óljóst er einnig hver tók saman „samantekt málsgagna“ sem vísað er til.
Framsetningin hallar lítillega að gagnrýninni. Fyrirsögnin tekur upp sjónarhorn lögmannsins og nákvæm talning mínútna gefur í skyn flýti án þess að það sé sagt berum orðum. Lokasetningin um synjun HMS daginn eftir umsögnina er sett fram án skýringar á tengslum. Bakgrunnur leyfisferlisins er hins vegar ítarlegur og vel tímasettur.
Nili-aðgerðin – Ísraelsmenn eru að vinna sig í gegnum dauðalista með 5.000 nöfnum
Greinin segir frá aðgerð Ísraelsríkis, sem nefnist Nili, gegn þátttakendum í árásinni 7. október 2023. Unnið sé eftir lista með um 5.000 nöfnum. Vísað er í sjónvarpsstöðina Channel 12 um að um 2.800 þeirra hafi þegar verið drepnir.
„Nýlega kom fram“ er burðarsetning greinarinnar, en hvergi kemur fram hvar það kom fram eða hver sagði það. Fullyrðingin um lista með um 5.000 nöfnum, og að mennirnir séu „drepnir einn af öðrum“, birtist sem staðreynd í rödd miðilsins sjálfs. Eina nafngreinda heimildin er ísraelska sjónvarpsstöðin Channel 12, og hún tengist aðeins tölunni um 2.800 látna. Óljóst er hvort Pressan byggir á eigin lestri á þeirri umfjöllun eða endursegir erlenda miðla sem gerðu það.
Ísraelskir leiðtogar eru sagðir hafa „ítrekað sagt“ þetta, en enginn þeirra er nafngreindur og engin tilvitnun fylgir. Lesandinn getur því ekki sannreynt hver lofaði hverju.
Mestu munar þó um samhengið sem vantar. Markviss dráp utan dómstóla eru umdeild að alþjóðalögum. Hvergi er spurt hvernig þátttaka í árásinni er staðfest eða hverjir lenda á listanum. Fyrirsögnin um „dauðalista“ dregur upp dramatíska mynd sem textinn styður aðeins að hluta. Stutt endursögn þarf ekki djúpa greiningu, en jafn alvarleg fullyrðing kallar á skýrari heimildir og að minnsta kosti eina rödd sem setur hana í samhengi.
Lýsir yfir vonbrigðum með samning Trumps og Pútíns
Utanríkisráðherra lýsir í viðtali í hádegisfréttum vonbrigðum með samning Trumps við Pútín um kaup á rússneskri dísilolíu og ummæli hans um að Úkraína þurfi nýjan forseta. Hún telur nær að herða þving…
Samningur Trumps við Pútín um kaup á dísilolíu næstu þrjá mánuði og ummæli hans um að Úkraína þurfi nýjan forseta eru kveikjan að fréttinni, en hvorugt er rakið til heimildar. Lesandinn fær ekki að vita hvar eða hvernig samningurinn var kynntur, hvert umfang hans er eða hvaða rök Bandaríkjastjórn færði fyrir honum. Fyrir svo óvenjuleg tíðindi hefði ein setning um uppruna þeirra skipt miklu. Sama á við um fullyrðinguna um nýleg lög um hertar refsiaðgerðir.
Að öðru leyti er um hefðbundna viðbragðsfrétt að ræða. Þorgerður Katrín er nafngreind, ummælin koma úr viðtali í hádegisfréttum og beinar tilvitnanir eru ríkulegar. Í slíkri frétt þarf ekki gagnaðila; ráðherrann lýsir afstöðu Íslands og það er sjálft fréttaefnið.
Veikleikinn felst í því að fréttin flytur boðskapinn nánast óbreyttan. Fullyrðingin um að þvingunaraðgerðir „séu að skila árangri“ er endurtekin án nokkurs samhengis og meint samstaða annarra leiðtoga byggir eingöngu á orðum ráðherrans. Viðbrögð annarra norrænna stjórnvalda, sem hefðu verið auðsótt, hefðu styrkt fréttina verulega.
Segir leigubremsu lækka verðbólgu
Fréttin endursegir aðsenda grein Stefáns Ólafssonar, sérfræðings hjá Eflingu, sem birtist í Heimildinni. Þar færir hann rök fyrir því að leigubremsa ríkisstjórnarinnar dragi úr verðbólgu og bæti hag l…
Aðsend skoðanagrein úr öðrum miðli er hér endurunnin sem frétt, og fyrirsögnin ber fram umdeildustu fullyrðingu höfundar. Miðillinn aflar engra eigin upplýsinga. Hann velur löng brot úr greininni og tengir þau saman. Kostur er að tengsl Stefáns við Eflingu koma fram, því lesandinn veit þá hvaðan röksemdin kemur.
Jafnvægið er nafnið eitt. Seðlabankastjóri er sagður hafa kallað áformin „heimskuleg“, en hvorki er greint frá rökum hans né leitað til hagfræðings sem sér málið öðrum augum. Spurningin um hvort leiguþak lækki verðbólgu eða dragi úr framboði leiguhúsnæðis er kjarni deilunnar. Lesandinn fær aðeins aðra hliðina af henni.
Tæknilegar fullyrðingar fara óskoðaðar í gegn, til dæmis að húsnæðisliður vísitölunnar byggi „helst“ á leiguverði. Það hefði verið einfalt að bera hana saman við aðferðalýsingu Hagstofunnar. Sama gildir um samanburð við grannríkin, sem stendur án nokkurs dæmis. Útkoman er boðberi röksemdar fremur en frétt um hana.
Varpar EFTA-dómurinn nýju ljósi á PIP-málið?
Lögmaður skrifar skoðanagrein um hvort nýr dómur EFTA-dómstólsins í máli E-28/25 veiki forsendur PIP-dóms Hæstaréttar frá 2012. Þar var lögmanni gert að afhenda skattyfirvöldum nöfn og kennitölur skjó…
Nákvæmar tilvísanir eru helsti styrkur þessarar skoðanagreinar. Höfundur vísar til dóms Hæstaréttar í máli 347/2012, máls EFTA-dómstólsins E-28/25, 5. mgr. 94. gr. tekjuskattslaga og 36. gr. EES-samningsins. Lesandi getur því sjálfur gengið úr skugga um hvert atriði. Röksemdafærslan er skipuleg: þrjú atriði eru dregin fram úr nýja dóminum og hvert þeirra borið saman við forsendur PIP-dómsins.
Greinin sýnir líka vitsmunalegan heiðarleika. Höfundur viðurkennir að réttargrundvöllur málanna sé ekki að öllu leyti sá sami og að EFTA-dómstóllinn hafi ekki endurskoðað PIP-dóminn. Hann tekur einnig fram að svarið við lykilspurningunni þurfi ekki að vera neitandi. Slíkir fyrirvarar eru sjaldséðir í skoðanagreinum.
Veikleikinn felst í því að höfundur metur hvort nýr dómur styðji hans eigin fyrri niðurstöðu og kemst, ekki óvænt, að því að svo sé. „Síðari réttarþróun“ er nefnd án þess að hún sé tilgreind. Hvergi er heldur rætt hvaða þýðingu niðurstaða EFTA-dómstólsins hefur fyrir íslenska dómstóla, en á því veltur hvort spá höfundar standist. Sterkustu mótrökunum er því ósvarað.
Ósætti á Suðurlandi vegna fyrirhugaðra komugjalda
Fréttin fjallar um óánægju á Suðurlandi með fyrirhugað náttúru- og innviðagjald á ferðamenn við Þingvelli, Gullfoss og Geysi og áform um hækkun virðisaukaskatts á baðlón. Eini viðmælandinn er framkvæm…
Ein rödd ber alla fréttina. Ingunn Jónsdóttir, framkvæmdastjóri SASS, er eini viðmælandinn, en inngangurinn fullyrðir að fólk bæði í sveitarstjórnum og ferðaþjónustu sé ósátt. Enginn úr ferðaþjónustunni er spurður og ekkert sveitarfélag talar fyrir sig. Fyrirsögnin um „ósætti á Suðurlandi“ hvílir því á lýsingu eins hagsmunaaðila á afstöðu heils landshluta.
Stjórnvöld fá ekkert rými. Áformin um gjald frá og með maí og hækkun virðisaukaskatts á baðlón úr 11 í 24% eru sett fram án þess að getið sé hvaðan þau koma, hvort heldur úr frumvarpi, fjárlögum eða frá ráðuneyti. Þegar Ingunn efast um að gjaldið standist jafnræðisreglu hefði legið beint við að leita svara hjá viðkomandi ráðuneyti um rökin fyrir því að byrja á þessum þremur stöðum.
Spurning blaðamanns um hvað samtökin vilji að verði gert gefur viðmælandanum færi á að skýra kröfu sína, og það er til bóta. Samt endar fréttin þar sem hún hefði átt að byrja. Lesandinn fær aðeins aðra hlið deilumáls um opinbera gjaldtöku.
Hvað gekk á í Landsvirkjun?
Ritstjórnargrein Viðskiptablaðsins krefst skýringa á því hvers vegna Hörður Arnarson hættir sem forstjóri Landsvirkjunar fyrr en ætlað var, eftir ágreining við stjórn um stjórnarhætti. Blaðið greinir …
Ritstjórnargrein Viðskiptablaðsins, birt sem skoðun, sker sig úr fyrir þá sök að blaðið greinir sjálft frá eigin eftirgrennslan: beiðni um fundargerðir stjórnar frá apríl, synjun Landsvirkjunar með vísan til undanþágu frá upplýsingalögum og nýrri beiðni til fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Krafan um skýringar hvílir því á áþreifanlegri viðleitni, ekki á tómri hneykslan.
Röksemdafærslan er öguð. Ummæli Brynju Baldursdóttur, Kristrúnar Frostadóttur og Landsvirkjunar eru höfð eftir þeim og svör þeirra fá að standa, þar á meðal fullyrðing forsætisráðherra um að arðgreiðslur hafi ekki verið ræddar. Greinin fullyrðir ekki hvað deilt var um, heldur viðurkennir hreinskilnislega að um það liggi engar upplýsingar fyrir.
Nokkrir veikleikar eru þó á. Málsgreinin um fund Harðar með forsætisráðherra gefur meira í skyn en hún segir; orðin „vekur athygli“ ýta lesandanum í átt að grun sem greinin rökstyður hvergi. Þá er vísað til „fréttaflutnings“ af starfsmannafundinum án þess að nefna hvaðan hann kom. Loks hefði mátt fjalla um hvers vegna undanþágan frá upplýsingalögum er til, til dæmis vegna viðskiptahagsmuna, áður en farið er fram á að fram hjá henni sé litið.
Værum við jafn andvaralaus ef þorskurinn væri í húfi?
Halla Hrund Logadóttir, þingmaður Framsóknarflokksins, krefst þess að ríkisstjórnin geri grein fyrir eftirfylgni 23 ábendinga Ríkisendurskoðunar frá 2023 um stjórnsýslu sjókvíaeldis. Hún gagnrýnir að …
Rökin hvíla á staðfestri heimild. Úttekt Ríkisendurskoðunar frá febrúar 2023 og svar atvinnuvegaráðuneytisins frá lokum september eru gögn sem lesandi getur sjálfur flett upp. Höfundur viðurkennir líka að ágreiningur um frumvarpið geti verið réttmætur. Slíkt sést sjaldan í skoðanagrein og styrkir málflutninginn.
Samlíkingarnar eru veikasti hlekkurinn. Skip með 23 athugasemdir fær ekki haffærisskírteini, en ábendingar í stjórnsýsluúttekt eru ekki sambærilegar öryggisgöllum. Þær eru misþungar og sumar kunna þegar að vera komnar til framkvæmda. Talan 23 er notuð sem mælikvarði á hættu án þess að lesandinn fái að vita hvaða ábendingar standa enn út af.
Þar liggur gloppan. Spurningunni „hvað hefur verið lagað?“ gæti þingmaður sjálfur aflað svara við, til dæmis með fyrirspurn á Alþingi. Höfundur lætur hennar þó ósvarað. Hún nefnir heldur ekki að flokkur hennar sat í ríkisstjórn hluta þess tíma sem hún gagnrýnir. Sú vöntun dregur úr hreinskilni annars vel uppbyggðrar greinar.
Mótmæla sjókvíaeldi í tveimur landshlutum
Frétt um mótmæli gegn sjókvíaeldi Kaldvíkur á Seyðisfirði sem fara fram samtímis þar og á Austurvelli. Greinin byggir alfarið á viðtali við Katrínu Oddsdóttur lögmann, sem stendur að mótmælunum og telur verulega annmarka á leyfisveitingum.
Kaldvík er sögð „í einhvers konar dauðateygjum rekstrarlega“, og fyrirtækið fær ekkert tækifæri til að svara. Sú fullyrðing um nafngreint fyrirtæki stendur óhögguð, ásamt staðhæfingum um lagalega annmarka, „ofríki“ og ráðalausa valdhafa. Hvorki Matvælastofnun, sem veitir leyfin, ráðuneyti né sveitarstjórn Múlaþings er spurð álits.
Frétt sem kynnir mótmæli má vissulega byggja á skipuleggjendum. Hér fer viðtalið þó langt út fyrir dagskrá fundarins og verður að málflutningi annars aðilans í umdeildu máli. Fullyrðingin um „afgerandi meirihluta heimamanna“ er hvergi tengd könnun eða íbúakosningu, þótt slík gögn kunni að vera til. Lesandinn fær heldur ekkert samhengi: hvaða leyfi var veitt, hvenær, af hverjum og á hvaða forsendum.
Blaðamaðurinn ber skilaboðin fram í stað þess að segja frá málinu. Ein spurning til Kaldvíkur eða leyfisveitanda og tvær setningar um feril málsins hefðu breytt kynningu í frétt. Eins og hún stendur myndar lesandinn sér einhliða mynd.
Veltihringrás og virkjanir: Fyrstu tuttugu mánuðir umhverfisráðherra
Heimildin rekur störf Jóhanns Páls Jóhannssonar umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra fyrstu tuttugu mánuðina: breytingar á rammaáætlun, Hvammsvirkjun, Hvalárvirkjun, vindorku, AMOC, hafvernd og einf…
Andmælin koma úr báðum áttum, og það er helsti styrkur greinarinnar. Í vindorkukaflanum fá Samtök iðnaðarins og Samtök atvinnulífsins að gagnrýna frumvarpið fyrir of mikla útilokun, en Landvernd fyrir skort á upplýsingum. Í Hvammsvirkjun er rakin skýr og vel tímasett dómasaga þar sem landeigendur, náttúruverndarsamtök, Landsvirkjun og ráðherra eiga öll rödd. Lesandinn fær yfirlit sem byggist á nafngreindum heimildum: dómum, umsögnum í samráðsgátt og vef Stjórnarráðsins.
Greinin er þó nær öll unnin upp úr eldra efni. Ekkert nýtt viðtal er tekið við ráðherrann og ummæli hans eru sótt í ræður, samfélagsmiðla og grein í Vísbendingu. Seinni hlutinn, um IPBES, Gróttu og víðerni, minnir á samantekt tilkynninga ráðuneytisins þar sem ráðherrann einn hefur orðið.
Mesta eyðan er mat á árangri. Í upphafi er bent á að Ísland hafi ekki verið á áætlun í losunarmálum, en því er aldrei fylgt eftir með tölum um stöðuna nú. Fullyrðingin „margt hefur áunnist“ stendur því óprófuð.
Erfitt að sjá að ávinningurinn af fölsuðum peptíðum sé áhættunnar virði
Fréttin fjallar um vaxandi notkun ólöglegra peptíða á Íslandi, svo sem þyngdarstjórnunarefnisins Retatrutide, og byggir á viðtali við Hjalta Kristinsson, sérfræðing hjá Lyfjastofnun, í hlaðvarpsþættin…
Fyrsta setningin ber þyngstu fullyrðinguna: notkun ólöglegra peptíða hafi „sprungið út“ á Íslandi síðasta árið. Hvorki tölur né heimild fylgja. Tilkynning Lyfjastofnunar um upptæk efni styður að efnin séu í umferð og varasöm, en ekki að notkunin hafi margfaldast. Lesandinn þarf að taka umfang vandans upp á trú.
Heimildarmaðurinn sjálfur er traustur. Hann er nafngreindur, hefur bæði stofnanalega og fræðilega stöðu og varnaðarorð hans falla að tilkynningunni sem vísað er til. Í lýðheilsufrétt af þessu tagi er ekki þörf á mótrödd seljenda. Hins vegar er efnið umritun á eigin hlaðvarpsþætti miðilsins og engu er bætt við: hvorki tollgæslan, læknar né notendur eru spurðir.
Tilvitnanirnar eru teknar orðrétt úr töluðu máli og sumar verða torskildar, til dæmis sú um hvenær Retatrutide komi á markað. Endursögn hefði skýrt efnið betur. Á nokkrum stöðum er óljóst hvar orð Hjalta enda og fullyrðingar blaðamanns taka við. Þá eru „hlaðvarparar úti í hinum stóra heimi“ nefndir án þess að nokkurt dæmi fylgi.
Rétt og rangt um leigubremsu
Stefán Ólafsson, prófessor emeritus og starfsmaður Eflingar, ver frumvarp ríkisstjórnarinnar um leigubremsu. Hann telur að gagnrýnendur hafi misskilið frumvarpið, að leigubremsan muni draga úr verðból…
Burðarás greinarinnar, að leigusala sé „ein allra arðbærasta atvinnustarfsemin í landinu“ með um 50 prósenta hagnað af veltu, stendur án nokkurrar heimildar. Samanburðurinn sjálfur er líka hæpinn. Hagnaður fasteignafélaga ræðst oft af matsbreytingum eigna, og fjármagnsfrek starfsemi verður ekki borin saman við sjávarútveg með einu hlutfalli. Þá er ósagt hvort átt er við félög í útleigu atvinnuhúsnæðis eða leigusala íbúða, sem eru margir einstaklingar.
Þar sem tölurnar eru raktar til HMS og Hagstofu er rökstuðningurinn traustari. Fyrirsögnin lofar þó uppgjöri við „rangt“ sem aldrei kemur. Seðlabankastjóri og þingmenn eru sagðir hafa misskilið frumvarpið, en hvergi er vitnað í það sem þeir sögðu. Andmæli um framboðsáhrif eru afgreidd með einni fullyrðingu og orðinu „úrtölufólk“ í stað þess að tekist sé á við rannsóknir á leiguþaki.
Höfundur á hrós skilið fyrir að greina frá starfi sínu hjá Eflingu, sem lesandinn þarf að vita. Sem skoðanagrein er textinn skýr og rökfastur á köflum, en veikasti hlekkurinn ber of mikinn þunga.
Meiri einmanaleiki meðal þeirra sem ná ekki endum saman
Fréttin fjallar um mælingar Landlæknisembættisins á einmanaleika frá 2016, í tilefni af viku einmanaleikans á vegum Kvenfélagasambands Íslands. Eini viðmælandinn er Sigrún Daníelsdóttir, teymisstjóri …
Fyrirsögnin hvílir á tengslum einmanaleika og fjárhagsstöðu, en hvergi kemur fram hversu mikill munurinn er; aðeins að hann sé „mun meiri“. Mælingar Landlæknisembættisins eru traust og nafngreind heimild. Lesandinn fær þó hvorki hlutföll, úrtaksstærð né nafn könnunarinnar. Orðalag eins og „aukist lítillega“ og „fleiri en áður“ segir lítið án talna sem hefðu verið auðsóttar.
Raddflóra greinarinnar er einsleit, því Sigrún Daníelsdóttir er eini viðmælandinn. Í stuttri frétt um lýðheilsumál sem fáir deila um er það skiljanlegt, og ummælin eru skýrt eignuð henni. Kvenfélagasambandið stendur að viku einmanaleikans, sem er sjálft tilefni fréttarinnar, en fær ekkert orð.
Veikasti hlekkurinn er umfjöllunin um samfélagsmiðla. Orsakasamhengi milli tækni og einmanaleika birtist þar sem mat eins viðmælanda, sem segir sjálf „ég held“. Hvorki er vísað í rannsóknir né bent á að fræðimenn deila um efnið. Undirfyrirsögnin orðar þetta varlega, sem er til bóta, en blaðamaður hefði átt að spyrja hvað gögn embættisins sjálfs sýna um málið.
Kolbrún Bergþórsdóttir skrifar: Enn skapar Þorgerður Katrín óróa
Kolbrún Bergþórsdóttir ver í pistli Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra gegn gagnrýni frá hægri vegna fundar hennar með Marco Rubio og ræðu hennar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Hú…
Andstæðingarnir sem pistillinn hamast á fá hvorki nafn né orð. Höfundur segir þingmenn, pistlahöfunda og álitsgjafa hafa „haft mörg og stór orð“, en ekki ein einasta tilvitnun fylgir. Lesandinn fær aðeins hugsanalestur: „Þeim finnst hún alls ekki verðug þess að ræða við svo merkilegan mann.“ Þannig er auðvelt að sigra rökræðu, því mótaðilinn er smíðaður til að tapa henni.
Skoðanapistill má vera harðorður, en uppnefni á borð við „tuðararnir“ og „krónísk fýla“ koma í stað raka. Sönnunin fyrir því að samskiptin við Bandaríkin séu í lagi er sú að vel hafi legið á Rubio á fundinum, sem er veikur grunnur fyrir svo stóra ályktun.
Sterkasti hluti pistilsins er sá sem hvílir á raunverulegu efni: ræða ráðherrans er tekin orðrétt upp og samhengið við útgöngu fulltrúa undir ræðu Netanjahús skýrt. Höfundur greinir líka réttilega á milli gagnrýni á Ísrael og stuðnings við Hamas. Fullyrðingin um að umheimurinn muni dæma Netanjahú sem stríðsglæpamann hefði þó grætt á tilvísun í staðreyndir sem lesandinn getur sjálfur kannað, í stað spádóms.